Ұшқышсыз технологиялар экологтарға жануарларды олардың табиғи ортасында байқатпай бақылауға бірегей мүмкіндік береді. Жақында кениялық ғалымдар жүргізген зерттеу африкалық пілдердің дрондарға қалай әрекет ететінін және оларға қаншалықты тез үйренетінін анықтауға арналды.

Жабайы табиғатты бақылаудағы төңкеріс

Ықшам ұшқышсыз ұшу аппараттарын пайдалану жануарлардың мінез-құлқын зерттеуде нағыз серпіліс болды. Дрондар зерттеушілерге бұрын қолжетімсіз табиғат бұрыштарына еніп, жануарлардың өміріндегі ең ұсақ бөлшектерді тіркеуге мүмкіндік береді. Алайда, шағын көлемі мен салыстырмалы түрде дыбыссыздығына қарамастан, дрондар жануарларда күйзеліс тудыруы мүмкін, бұл олардың табиғи мінез-құлқын бұрмалайды. Мұндай әсерді азайту – әсіресе әлеуметтік түрлермен жұмыс істегенде, этикалық бақылаудың маңызды шарты.

Керісінше жағдайда, белгісіз нысан агрессияны тудыруы мүмкін. Мысалы, Нидерландыдағы Burgers Zoo сафари-паркінде шимпанзе ағашқа шығып, жанынан ұшып өткен дронды таяқпен ұрып түсірген оқиға тіркелген.

Пілдердің дрондарға реакциясын зерттеу

Save the Elephants ұйымының ғалымдары Кениядағы Самбуру және Баффало-Спрингс ұлттық қорықтарында тәжірибе жүргізді. Олардың мақсаты – дрондардың африкалық саванна пілдеріне қаншалықты күйзеліс тудыратынын және жануарлардың жаңа жағдайға қалай бейімделетінін анықтау болды. Пілдердің реакциясы қысқа мерзімді (бір ұшу кезінде) және ұзақ мерзімді (дронмен бірнеше рет кездескенде) тұрғыда бағаланды. Зерттеу нәтижелері Nature журналында жарияланды.

Тәжірибеге 14 пілдер тобы қатысты: жеті тұрақты және алты көшпелі. Барлығы 35 далалық сынақ жүргізілді, онда қуатты камералары бар, желге төзімді өнеркәсіптік квадрокоптер қолданылды. Дрон 500 метр қашықтықтан ұшырылып, 120 метр биіктікте алты минут бойы бақылау жүргізілді, содан кейін бастапқы орнына қайтарылды.

Мінез-құлық пен күйзеліс деңгейін талдау

Түсірілген бейнежазбалардан бір минуттық үзінділер таңдалып, этологтарға жануарлардың белсенділігі мен мазасыздық белгілерін талдау үшін көрсетілді. Сондай-ақ, әр топтың жеке ерекшеліктері ескеріліп, пілдердің әр кезеңдегі күйзеліс деңгейі анықталды.

Ұшу басталған алғашқы минуттарда топтағы мазасыз пілдердің үлесі орта есеппен 11%-ға артты. Алайда бақылау соңында мазасыздық деңгейі бастапқы қалпына оралды, бұл бір ұшу ішінде қысқа мерзімді бейімделуді көрсетеді. Қайталанған сынақтарда жануарлардың жалпы күйзелісі алғашқымен салыстырғанда айтарлықтай төмен болды, бұл ұзақ мерзімді бейімделуді білдіреді.

Пілдердің мінез-құлқындағы өзгерістер

Ашық мазасыздық белгілерінің азаюына қарамастан, статистика белсенділіктің тұрақты өзгерістерін көрсетті: дрон ұшқан кезде пілдер 28–50% аз жеді, 83–100% көбірек қозғалды және аз демалды. Аппарат кеткеннен кейін жануарлар бұл мінез-құлықты демалыс уақытын арттыру арқылы өтеді. Осылайша, көзге көрінетін үрей болмаса да, ұшып өткен квадрокоптер пілдердің күн тәртібін өзгерте алатын тітіркендіргіш болып қала береді.

Сақтықпен әрекет етудің маңызы

Зерттеу көрсеткендей, дронды алыстан ұшырып, ең жоғары биіктікте және желдің қарсы жағынан жақындағанда, жануарлардың мінез-құлқында бұзушылықтар байқалмады. Бұл сақтықпен әрекет ету күйзеліс реакциясын барынша азайтуға мүмкіндік беретінін дәлелдейді.

Демек, заманауи технологияларды сауатты қолдану жабайы жануарларды зерттеу мен қорғауда жаңа мүмкіндіктер ашады, олардың әдеттегі өмір салтына кедергі келтірмей.