Қазіргі үй мысықтарының арғы тектері Еуропада бұрын ойлағаннан әлдеқайда кейінірек пайда болған. Ежелгі ДНҚ-ны зерттеу мысықтардың тас дәуірінің алғашқы егіншілерімен бірге Еуропаға қоныс аудармағанын көрсетті. Оның орнына, олар Еуропаға сауда байланыстары мен теңіз жолдарының арқасында таралған, бұл жолдар антикалық дәуірде, әсіресе Солтүстік Африка жағалауымен белсенді дамыған.

Ежелгі олжалар мен гипотезалар

Археологтар Еуропа, Азия және Африкадағы тұрақтардан 10 мың жылдан астам уақыт бұрынғы мысықтардың суреттері мен қалдықтарын табуда. Бұл олжалар адам мен мысық арасындағы ежелгі байланыстарды дәлелдейді. Бұрын ғалымдар мысықтардың екі негізгі қолға үйретілу орталығын бөліп көрсеткен: Левант пен Ежелгі Египет. Алайда сүйектер бойынша жануарлардың жабайы ма, әлде қолға үйретілген бе екенін анықтау қиын, себебі олардың қаңқалары құрылысы мен көлемі жағынан өте ұқсас. Сондықтан мысықтың қашан үй жануарына айналғаны ұзақ уақыт белгісіз болып келді.

Жаңа генетикалық деректер

Бұрын мысықтар Еуропаға Түркиядан неолит дәуірінің алғашқы фермерлерімен, шамамен 6000 жыл бұрын келген деп есептелген. Бұл қорытындылар митохондриялық ДНҚ-ның, яғни тек аналық сызықпен берілетін ДНҚ-ның талдауына негізделген еді. Алайда толық ядролық геномға негізделген жаңа зерттеулер үй мысықтарының шығу тегін дәлірек анықтауға мүмкіндік берді.

Палеогенетиктер тобы Еуропа мен Таяу Шығыста табылған жасы 11 мың жылға дейінгі 70 ежелгі мысықтың және 17 қазіргі жабайы мысықтың геномын зерттеді. Зерттеу нәтижелері Science журналында жарияланды.

Зерттеудің негізгі қорытындылары

Генетикалық маркерлерді салыстыру көрсеткендей, неолит дәуірінде Еуропада өмір сүрген мысықтар жергілікті жабайы түр — Felis silvestris, яғни еуропалық орман мысығына жататын болған. Олар қазіргі үй мысықтарының арғы тегі саналатын Felis lybica тармағына кірмеген. Бұл алғашқы егіншілер өздерімен бірге қолға үйретілген мысықтарды әкелмегенін білдіреді. Жергілікті жабайы мысықтар кейде адамдармен байланысқа түсіп, тіпті басқа түрлермен будандасқанымен, жабайы күйінде қалған.

Нағыз үй мысықтарының генетикалық ізі Еуропада тек шамамен 2000 жыл бұрын, Рим империясы дәуірінде ғана пайда болады. Зерттеу нәтижелері қазіргі үй мысықтары Леванттан емес, Тунис пен Мароккода мекендейтін солтүстік африкалық жабайы мысықтарға жақын екенін көрсетті. Үй мысықтарын Жерорта теңізі арқылы теңізшілер мен саудагерлер әкелген болуы мүмкін.

Сардиниядағы ерекше жағдай

Сардиния аралындағы мысық популяциясына қатысты жеке жаңалық бар. Жергілікті жабайы мысықтар шамамен 2200 жыл бұрын Солтүстік Африкадан келген оқшауланған көші-қон толқынының ұрпақтары болып шықты. Бұл жануарлар ежелгі арғы тектерінің ерекше белгілерін сақтап, құрлықтық Еуропаға бірнеше ғасырдан кейін таралған кәдімгі үй мысықтарынан генетикалық тұрғыда ерекшеленеді.

Мысықтардың таралу кезеңдері

Мысықтардың таралуы бірнеше кезеңде жүрген. Қолға үйретілуі мен әлемге таралуы ерте егіншілікпен емес, кейінгі тарихи процестермен және антикалық дәуірдегі теңіз сауда жолдарының дамуымен байланысты болды. Бұл мысықтарды ежелден адамдармен бірге барлық жерге тараған иттерден ерекшелендіреді.