Вулкан мен аштық Қара өлімнің таралуын жеделдетті
Жаңа зерттеу көрсеткендей, жанартау атқылауы мен соның салдарынан болған ашаршылық Қара өлімнің Еуропада тез таралуына Қара теңіз аймағынан астық жеткізу арқылы ықпал етуі мүмкін.
Cursus
Communications Earth & Environment журналында жарияланған зерттеу жұмысы, вулкан атқылауы Ортағасырлық Еуропада Қара өлімнің тез таралуында шешуші рөл атқаруы мүмкін деген болжам ұсынады. Ғалымдардың пікірінше, осы атқылаудан кейінгі салқын ауа райы егіннің шықпай қалуына және ашаршылыққа әкелген. Бұл дағдарысқа жауап ретінде итальяндық қала-мемлекеттер астықты Қара теңіз маңынан импорттай бастады, ал дәл осы жеткізілімдер оба бактериясы Yersinia pestis-тің таралуына себеп болуы мүмкін.
Қара өлім Еуропаны 1347-1353 жылдар аралығында шарпыды, кейбір аймақтарда өлім-жітім деңгейі 60%-ға дейін жетті. Пандемияның салдары жақсы құжатталғанымен, оның нақты себептері мен басталу жағдайлары әлі күнге дейін белгісіз. Бұл мәселені зерттеу үшін ғалымдар Мартин Бауx пен Ульф Бюнтген сегіз еуропалық аймақтан алынған ағаш сақиналарының деректерін, Антарктида мен Гренландия мұз өзектеріндегі жанартаулық күкірттің мөлшерін және XIV ғасырдағы жазбаша дереккөздерді талдады. Барлық деректер шамамен 1345 жылы тропиктерде болған ірі жанартау атқылауын көрсетеді. Бұл оқиға атмосферадағы күкірт пен күлдің мөлшерін арттырып, Оңтүстік Еуропа мен Жерорта теңізі аймағында ауа райының суытып, ылғалды болуына себеп болды.
Тарихи құжаттар сол кезеңде Испанияда, Оңтүстік Францияда, Солтүстік және Орталық Италияда, Мысыр мен Левантта жаппай егіннің шықпай қалуы мен ашаршылық болғанын растайды. Бұл қиындықтар итальяндық теңіз державаларын, мысалы, Венеция мен Генуаны, шамамен 1347 жылы Алтын Орда моңғолдарымен астық жеткізу үшін уақытша бітім жасауға мәжбүр етті.
Венециялық дереккөздер бұл жеткізілімдер жаппай ашаршылықтың алдын алуға көмектесті деп жазады. Алайда астық таситын кемелердің келуі мен обаның алғаш рет таралған қалаларында уақыт жағынан сәйкес келуі басқа ойға жетелейді. Yersinia pestis бактериясын тасымалдаған бүргелер астықпен бірге Еуропаға жетуі мүмкін еді. Астық жеткізілімдері басқа қалаларға, соның ішінде Падуяға тараған сайын, бұл бүргелер Қара өлімнің бүкіл Еуропаға жылдам таралуына ықпал еткен болуы мүмкін.
Зерттеу авторлары климаттық күйзелістер, ашаршылық және астық тасымалының үйлесуі Қара өлімнің Еуропада қалай басталып, таралғанын түсіндіретін сенімді нұсқа ұсынады деген қорытындыға келеді.
