Канада жағалауында теңіз биологтары ерекше құбылысты тіркеді: касаткалар мен дельфиндер Тынық мұхитының албыртына бірге аң аулау үшін бірікті. Бұл теңіз сүтқоректілері терең қараңғы суларға сүңгіп, сәтті аулаған соң олжаларын бөлісті. Бұл — екі түрлі теңіз сүтқоректілерінің бірлесіп аң аулағаны алғаш рет құжатталған жағдай.

Жағалау тұрғындарының ерекшеліктері

Британдық Колумбия жағалауындағы суық суларда «резидент» касаткалар (Orcinus orca ater, немесе ресейлік жіктеу бойынша R-типті касаткалар) мекендейді. Бұл касаткалардың түрі негізінен чавычамен (Oncorhynchus tshawytscha) — Тынық мұхиты албыртының ең ірі түрімен қоректенеді.

Сол суларда аққабақ дельфиндер (Lagenorhynchus obliquidens) де кездеседі. Олар касаткаларға қарағанда әлдеқайда әлеуметтік әрі көпшіл, ал рационы әртүрлі — негізінен майшабақ пен ұсақ балықтар.

Ерекше мінез-құлық және ғылыми болжамдар

Қайықпен ұзақ бақылау кезінде дельфиндер касаткалардан бірнеше метр жерде еркін жүзіп, қорқыныш білдірмейтіні анықталды. Бұл ғалымдарды таңғалдырды, себебі әдетте әртүрлі теңіз сүтқоректілері бір-бірімен бәсекелеседі немесе агрессивті болады. Мысалы, басқа түрге жататын Бигг касаткалары (Orcinus orca rectipinnus, немесе T-типті касаткалар) дельфиндер мен итбалықтарға аңшылық жасайды.

Ғалымдар мұндай мінез-құлықты түсіндіретін екі негізгі гипотеза ұсынды:

1. Дельфиндер касаткаларды «тірі қалқан» ретінде пайдаланады — оларды Бигг касаткалары сияқты қауіпті жыртқыштардан қорғану үшін. Бұл жағдайда сөз ынтымақтастық емес, дельфиндердің аман қалу тактикасы туралы болып отыр.
2. Дельфиндер касаткалардың олжасын ұрлайды — бұл биологияда клептопаразитизм деп аталады, яғни бір түр екіншісінің есебінен пайда көреді, бірақ оған ешқандай пайда әкелмейді.

Алайда бұл екі гипотеза да неге территорияшыл әрі қызғаншақ касаткалар дельфиндердің жанында болуына төзеді және оларға агрессия көрсетпейді деген сұраққа жауап бермейді. Сонымен қатар, судың лайлығы мен үлкен тереңдік бұл процесті толық зерттеуге кедергі келтірді.

Жаңа технологиялар құпияларды ашады

2020 жылы канадалық Далхаузи университетінің Сара Фортун жетекшілігіндегі халықаралық теңіз биологтары тобы заманауи технологияларды — дрондар, қозғалыс датчиктері, акустикалық сенсорлар, телеметриялық белгілер мен шағын камераларды пайдаланып кешенді зерттеу жүргізді. Құрылғылар Ванкувер аралының солтүстігіндегі тоғыз «резидент» касатканың арқасына бекітілді.

Бақылау кезінде дельфиндер мен касаткалардың 258 кездесуі тіркелді, олардың барлығы лососьді іздеу, аулау немесе жеу кезінде болды. 25 жағдайда касаткалар бағытын өзгертіп, дельфиндердің соңынан ерді, ал жалпы 102 рет оларға бұрылды.

Су астындағы бірлескен аңшылық

Ең қызықтысы су астында болды. Акустикалық датчиктер мен камералар касаткалар мен дельфиндердің бірге 60 метр тереңдікке — ірі чавычалар тас пен жарықтар арасында жасырынатын жерге — сүңгитінін көрсетті. Бұл қараңғы жағдайда эхолокация іске қосылды.

Акустикалық деректерді талдау көрсеткендей, дельфиндер болғанда касаткалар өз эхолокациясын жиі азайтып, дельфиндердің шертулерін «тыңдауға» тырысты. Егер касаткалардың эхолокациясы «шам сәулесі» секілді болса, дельфиндер суды сканерлеп, «прожектор» сияқты әрекет етеді — акустикалық «көру өрісін» кеңейтіп, олжаны тезірек табуға көмектеседі.

Олжаны бөлісу

Сәтті аңшылықтан кейін касатка ірі чавычаны су бетіне шығарып, оны топ мүшелерімен бөлісу үшін бөлшектейді. Осы сәтте дельфиндер келіп, касатканың басына жақындап, қалған балықты жинайды. Дельфиндер үшін чавыча тым үлкен, оны түгел жұта алмайды, сондықтан мұндай қалдықтар олар үшін құнды азық көзіне айналады. Әдетте олжасын қызғанатын касаткалар бұл жолы дельфиндерге ешқандай агрессия көрсетпеді.

Альтернативті пікірлер

Барлық зерттеушілер Фортун тобының түр аралық аңшылық ынтымақтастық туралы қорытындысымен келіспейді. Мысалы, канадалық теңіз биологы Бриттани Визона-Келли (Ocean Wise ұйымы) дронмен жүргізген зерттеулерінде касаткалар дельфиндерді жиі елемей немесе тіпті олардан қашқақтайтынын айтады. Оның пікірінше, дельфиндер үшін басты пайда — Бигг касаткаларынан қорғану, бірлескен аңшылық емес.

Дегенмен, Сара Фортуна алынған деректер үйлесімді әрекеттерді көрсетеді, бұл жай ғана «қалдықпен қоректену» емес екенін атап өтеді. Касаткалар дельфиндердің соңынан мақсатты түрде ерген, оларды жай ғана төзіп жүрген жоқ.

---

Бұл оқиға әртүрлі теңіз сүтқоректілерінің қарым-қатынасы қаншалықты күрделі әрі күтпеген болуы мүмкін екенін және заманауи технологиялар су асты әлемінің құпияларын ашуға қалай көмектесетінін көрсетеді.