Адамзат ғасырлар бойы ең қауіпті аюларды қауіп деп санап, оларды аулаған. Алайда Аппенин қоңыр аюларын зерттеу нәтижесінде, адамдармен ұзақ уақыт көршілес өмір сүру олардың агрессиясын генетикалық деңгейде төмендеткенін көрсетті.

Аппенин қоңыр аюларының ерекше популяциясы

Аппенин қоңыр аюы — тек Орталық Италияда мекендейтін сирек популяция. Бұл жануарлар шамамен үш мың жыл бойы адаммен тығыз байланыста өмір сүріп келеді. Осы уақыт ішінде олар басқа қоңыр аюлардан оқшауланып, саны бірнеше рет қудалау мен таулы аймақтарға ығыстырылу салдарынан азайған. Соған қарамастан, бұл популяция бүгінгі күнге дейін сақталып қалды.

Мінез-құлық пен генетикадағы өзгерістер

Бүгінде аппенин аюлары басқа қоңыр аюларға қарағанда сабырлы әрі агрессиясы төмен мінезімен ерекшеленеді. Бұл қасиеттердің оқыту нәтижесі ме, әлде адамның ықпалымен пайда болған эволюциялық өзгерістер ме — бұл сұрақ ұзақ уақыт бойы белгісіз болып келді.

Жақында Феррара университетінің ғалымдары Molecular Biology and Evolution журналында жарияланған зерттеуде осы сұраққа жауап берді. Алғаш рет аппенин аюының хромосомалық эталондық геномы жиналып, Аппенин мен Словакиядан алынған 20 аюдың толық геномдары, сондай-ақ Канада мен Аляска аюларының деректері талданды.

Генетикалық әртүрлілік пен оқшауланудың салдары

Зерттеу нәтижесінде аппенин аюларының генетикалық әртүрлілігі өте төмен екені анықталды. Бұл жақында болған «тар мойын» кезеңімен байланысты — популяцияның көп бөлігі жойылып, ұрпақ тек аз ғана даралардан тараған. Мұндай қысқару орманның қарқынды кесілуі мен ауыл шаруашылығының кеңеюімен тұспа-тұс келіп, популяцияның оқшаулануын күшейтті.

Мінез-құлыққа байланысты гендер

Ғалымдар ерекше назар аударған гендер — жүйке жүйесінің дамуы мен қызметіне, яғни мінез-құлыққа әсер ететін және күшті сұрыптаудан өткен гендер. Олардың ішінде:

• DCC гені — жүйке ұштарының өсуін реттейді және түлкі мен мысықтарды қолға үйретумен байланысты.
• SLC13A5 гені — үй жануарларының темпераментіне әсер етеді.
• GRM7 және GRIK3 гендері — мидағы сигналдарды жеткізуде маңызды глутамат рецепторларына жауап береді және үйрету процесіне қатысады.

Осылайша, агрессияны төмендетуге ықпал ететін тұтас генетикалық ансамбль анықталды.

Адамның аю эволюциясындағы рөлі

Зерттеу авторлары бұл өзгерістердің ең ықтимал себебі — адамның ғасырлар бойы байқамай жасаған ықпалы деп санайды. Агрессивті және қақтығысқа бейім аюлар адамдардың қолынан жиі қаза тапқан, ал сақ әрі сабырлы даралар аман қалып, өз гендерін ұрпаққа беріп отырған. Уақыт өте келе осындай антропогендік сұрыптау популяцияда «бейбіт» генетикалық нұсқалардың үлесін арттырды.

Эволюциялық тіршілік стратегиясы

Агрессияның төмендеуі аппенин аюлары үшін эволюциялық тіршілік стратегиясына айналды. Бұл адамдармен тікелей қақтығыстарды азайтып, адам қолынан өлім-жітімді төмендетті. Генетикалық тұрғыда орныққан сабырлы мінез осы ерекше популяцияның ұзақ, бірақ нәзік өмір сүруінің кілті болды.