Уэйк-Форест университетінің зоологтары Наска олуштарының (Sula granti) ерекше мінез-құлқын анықтады: бұл құстардың ұрғашылары көршілерімен ашық түрде шағылысады, бірақ ұрпақ тек тұрақты серіктестерінен ғана туады. Зерттеу нәтижелері ұрғашылардың физикалық басымдығы арқасында толық жыныстық еркіндікке ие екенін және қатаң кездесулер кестесі арқылы әкелік бақылауды өз қолында ұстайтынын көрсетті.

Наска олуштарының мінез-құлқының ерекшеліктері

Көптеген моногамды құстарда мүдделер қақтығысы болады: аталықтар бөтен балапандарды өсірмеу үшін жұбын қорғайды, ал ұрғашылар опасыздық жасаса, оны жасырын түрде істейді. Галапагос аралдарында мекендейтін насқа олушылары ұзақ уақыт бойы жұмбақ болып келді. Моногамды бола тұра, бұл құстар басқа аталықтармен белсенді әрі ашық түрде жыныстық қатынасқа түседі. Алайда генетикалық тесттер ұяларда бөтен балапандардың жоқ екенін көрсетті.

Зерттеу барысы

Бұл парадоксты түсіну үшін ғалымдар Галапагос архипелагындағы Эспаньола аралында 10 000 олушадан тұратын колонияда 74 күн бойы бақылау жүргізіп, 1600-ден астам шағылысу актісін тіркеді. Сонымен қатар ДНҚ-тесттер жүргізіліп, әр құстың овуляция кестесі талданды. Зерттеу нәтижелері PLOS One журналында жарияланды.

Негізгі қорытындылар

Бақылаулардың нәтижесінде барлық шағылысулардың шамамен 23%-ы жұптан тыс болғаны анықталды. Бұл қатынастар ерікті түрде және көбіне әлеуметтік серіктесінің көз алдында өтті, ал серіктес агрессия танытпады. Дегенмен, ұрпақтың генетикалық тазалығы қатаң кесте арқылы қамтамасыз етілді: ұрғашылар ұя салудан бірнеше апта бұрын көршілеріне барса да, овуляция басталғанда (жұмыртқа салуға 4–8 күн қалғанда) бұл кездесулерді тоқтатып, тек «күйеуімен» ғана шағылысты.

Ұрғашылардың жыныстық еркіндігінің себептері

Біріншіден, ұрғашылар аталықтарға қарағанда орта есеппен 13% ірі әрі қатты тістейді, бұл аталықтардың мәжбүрлеуін болдырмайды. Екіншіден, популяцияда жыныстық диспропорция бар: ірі болғандықтан ұрғашылар ұядан ұшқанға дейін жиі аштан өледі, сондықтан ересектер арасында екі ұрғашыға үш аталықтан келеді. Авторлардың айтуынша, «аталықтар кез келген ұрғашыны қабылдауға және оның кез келген мінезіне төзуге мәжбүр».

Ұрғашылар неге басқа аталықтармен шағылады?

Ғалымдар «жазба кітап» гипотезасын ұсынды: көршілермен жыныстық қатынас репродуктивті мақсатқа арналмаған, ол әлеуметтік байланыс құралы ретінде қызмет етеді. Бірнеше аталықпен жақын қарым-қатынас орнату арқылы ұрғашы келесі жылы жұбайын ауыстыруға шешім қабылдаса, болашақ серіктестерін алдын ала «сынап, брондап» қояды.

Олушылардағы сериялық моногамия

Олушылар сериялық моногамияны ұстанады: жұп ағымдағы маусымда балапан өсіру үшін берік одақ құрады, бірақ болашаққа кепілдік жоқ. Маусымдар арасында жиі «ажырасулар» болады: популяцияда ұрғашылар аз болғандықтан, олар ұрпаққа қамқорлық жасап, шаршап қалған серіктестерін тастап, «жаңа» кандидаттарды таңдайды.