Австралияда жүргізілген зерттеу бұрынғы акулалар арасында теңіздегі аса жыртқыштардың кеш пайда болғаны туралы түсініктерді жоққа шығарды. Ғалымдар салмағы шамамен үш тонна болған акуланың қазба омыртқаларын тапты, бұл оның теңіз рептилияларымен бәсекелесе алатын уақыттан әлдеқайда бұрын өмір сүргенін көрсетеді.

Ескі теорияларға қайта қарау

Бұрынғы ғылыми модельдер акулалардың эволюциясын баяу процесс ретінде сипаттап, шағын жыртқыш түрлердің біртіндеп іріленіп, алып пішінге тек 100 миллион жыл бұрын ғана жеткенін болжаған еді. Осы уақытқа дейін негізгі теңіз жыртқыштары ірі рептилиялар деп саналып, акулалар екінші дәрежелі экологиялық орындарды иеленген. Генетикалық және палеонтологиялық деректер де акулалардың дамуы кеш басталғанын көрсеткен, алайда жаңа табылған қазбалар бұл хронологияға күмән келтіреді.

Австралиядағы күтпеген жаңалық

Австралияның Солтүстік территориясының жағалауындағы Дарвин формациясында 115 миллион жыл бұрын өмір сүрген алып акуланың қазба қалдықтары табылды — бұл акулалар бұрын әлдеқайда кіші болған деп есептелген дәуір. Communications Biology журналында жарияланған зерттеу осы омыртқаларды егжей-тегжейлі талдайды.

Ежелгі акуланың бейнесін қалпына келтіру

Жануардың сыртқы түрін қалпына келтіру үшін ғалымдар жүздеген қазіргі акулалардың — құмды жолбарыс акулаларынан бастап ақ акулаларға дейін — өлшемдерін жинады. Омыртқа диаметрі мен дене ұзындығы мен массасы арасындағы байланысты анықтау үшін регрессиялық модельдер жасалды. Ерекше ұзын құйрығы бар түлкі акулалар (Alopias) есептеуден алынып тасталды, себебі олар статистиканы бұрмалайды. Ежелгі омыртқалардың ішкі құрылымы томография арқылы зерттеліп, кальцификация тығыздығы жойылып кеткен акулалар тұқымдастарымен салыстырылды.

Ежелгі теңіздердің алыптары

Модельдеу нәтижелері бұл ежелгі акулалардың ұзындығы 6–8 метрге жетіп, салмағы үш тоннадан асқанын көрсетті. Мұндай өлшемдер оларға бұрын ірі теңіз рептилиялары — плезиозаврлар мен плиозаврлар иеленген жоғарғы жыртқыш экологиялық орындарды алуға мүмкіндік берді. Акулалар 11 метрлік кронозавр сияқты алыптармен тікелей бәсекелес болған. Қазіргі ақ акулалардың ежелгі туыстары балықтар мен су жануарларын аулап, теңіз кесірткелерімен жағалау мен мұхит суларының үстемдігі үшін табысты бәсекелесе алған.

Эволюциялық стратегияға жаңа көзқарас

Зерттеу көрсеткендей, алыптық акулалар үшін кеш пайда болған қасиет емес, ежелгі стратегия болған және бұл оларға мезозой дәуіріндегі теңіз рептилияларымен бәсекелесуге мүмкіндік берген. Дарвин формациясында тек орташа көлемді теңіз кесірткелерінің қалдықтары табылғаны акулалардың сол кезеңде ірі жыртқыштар ретіндегі үстемдігін растайды.