Әдетте зиянсыз жәндіктер төтенше жағдайларда үлкен топтарға бірігіп, жыл сайын жүздеген мыңнан миллиондаған тонна астықты жояды. Оларға қарсы инсектицидтерді қолдану қиын, бірақ бұл мәселені шешу қажет. Жақында ғалымдар жаңа тәсіл ұсынды, ол сонымен қатар өнімділікті арттыруға көмектеседі.

Саранча: егінге төнген қауіп

Ғылыми тұрғыдан алғанда, саранча деп Acrididae тұқымдасының бірнеше түрін атайды, олар ресурстар жетіспегенде немесе шамадан тыс көбейгенде, жүздеген миллион дарақтан тұратын ірі көшпелі топтарға айналады. Бұл топтар егістікке қонғанда, өнімнің 80%-на дейін, кейде одан да көп бөлігін жойып жібере алады. Ел бойынша саранча әдетте астықтың 10%-дан аспайтын бөлігін жояды, бірақ олардың көшу жолындағы жергілікті шығындар апатты болуы мүмкін.

Басқа зиянкестерден айырмашылығы, саранчамен инсектицидтер арқылы күресу қиын: олардың қозғалыс бағытын болжау мүмкін емес, ал қажетті препараттарды кең алқаптарға тез тарату оңай емес.

Инсектицидтерге балама

Халықаралық ғалымдар тобы саранчамен, әсіресе Батыс Африкадан Үндістанға дейін ауыл шаруашылығына үнемі зиян келтіретін сенегалдық шегірткемен күресудің балама жолын іздеді. Олардың зерттеу нәтижелері Scientific Reports журналында жарияланды.

Саранча ұшу кезінде көп мөлшерде көмірсуларға мұқтаж екенін ескере отырып, зерттеушілер мәдени өсімдіктердегі қоректік заттардың арақатынасын өзгертуге тырысты. Осы мақсатта олар Сенегалда жүз гектар тары алқабында тәжірибе жүргізді: кейбір алқаптарға негізінен азот тыңайтқыштарын молынан енгізді, ал қасында дәл сондай өңделмеген жерлер қалдырылды. Тыңайтқыштар белгілі бір схема бойынша енгізілді: үш рет NPK (азот-фосфор-калий) және екі рет мочевина қолданылды.

Тәжірибе нәтижелері

Алқаптар үш рет тексерілді: тыңайтқыш енгізер алдында, енгізу кезінде және кейін. Әртүрлі учаскелерде нәтижелер әрқалай болды, өйткені бір аймақта да саранчаның қайда көп болатынын болжау қиын. Дегенмен, орта есеппен тыңайтқыш енгізілген гектарларда саранчаның саны тыңайтқыш енгізу кезеңінде-ақ азайып, кейін тіпті ондаған пайызға төмендеді. Сондай-ақ, өңделген жерлерде тары өнімділігі ондаған пайызға артты. Алайда, бұл өнімділіктің артуы саранчадан қорғаныспен бе, әлде тыңайтқыштың әсерімен бе, нақты айту қиын.

Жаңа тәсіл қалай жұмыс істейді

Бұл қорғаныс механизмі жәндіктерге уыттылықпен байланысты емес. Азотты көп алған өсімдіктер белокты белсендірек синтездеп, өз массасындағы үлесін арттырады, ал көмірсулар мөлшері азаяды. Адам үшін, табиғаты бойынша бәрін жейтін тіршілік иесі үшін, рациондағы белоктың артуы мәселе емес, ал саранча – тек шөппен қоректенетін жәндік – ұшу үшін қажет көмірсулардың жетіспеуінен зардап шегеді.

Әдістің артықшылықтары

Саранчамен күрестің бұл жаңа тәсілі үлкен мөлшерде инсектицидтерді шұғыл қолдануды қажет етпейді, бұл фермерлердің логистикасы мен жұмысын жеңілдетеді. Тыңайтқыштарды алдын ала, жыл сайын, асықпай және артық жүктемесіз енгізуге болады. Тіпті саранча пайда болмаса да, тыңайтқышқа кеткен шығын өнімділіктің артуы арқылы өтеледі.