Homo туысының кейбір өкілдері, мысалы, Homo habilis (шебер адам), табылған қалдықтарының аздығы мен нашар сақталуына байланысты әлі де толық зерттелмеген. Жақында Кенияда Homo habilis-тің ең толық қаңқасының табылуы ғалымдарға жаңа мәліметтер алуға мүмкіндік берді: шебер адам Homo туысының ішінде шағын әрі өтпелі форма болған.

Homo habilis-тің эволюциядағы ерекше орны

Homo habilis (шебер адам) палеоантропологияда ерекше орын алады. Ол біздің туысымыздың алғашқы өкілдерінің бірі саналады және шамамен 2,5–1,5 миллион жыл бұрын өмір сүрген. Ұзақ уақыт бойы бұл түр теориялық ұғым ретінде қарастырылып, оның биологиялық шынайылығы толық дәлелденбеген еді. Оның «алғашқы адам» мәртебесі екі негізгі белгіге байланысты: ми көлемінің 600–700 текше сантиметрге дейін ұлғаюы (австралопитектермен салыстырғанда) және тас құралдарын жасағанының нақты дәлелдері.

Зерттеу мәселелері мен жаңа ашылулар

Homo habilis-тің маңыздылығына қарамастан, оның сыртқы келбеті, дене пропорциялары мен өмір салты туралы біліміміз ұзақ уақыт бойы үзік-үзік және қайшылықты болды. Ғалымдар негізінен бас сүйектерінің фрагменттері мен жеке сүйектерге ғана сүйенді, бұл осы түрдің «адамдық» деңгейі мен австралопитектерге ұқсастығы туралы пікірталастарға себеп болды.

Америкалық ғалымдар Кенияда Homo habilis-тің 2,02–2,06 миллион жыл бұрын өмір сүрген қаңқасын тауып, зерттеді. Зерттеу нәтижелері The Anatomical Record журналында жарияланды. Бұған дейін палеоантропологтар бұл түрдің тек үш өте фрагментті және толық емес қаңқасын ғана тапқан еді. Жаңа табылған қаңқа ең толық әрі жақсы сақталған болып шықты.

Қаңқа мен анатомия ерекшеліктері

Қаңқа құрамына бұғана, жауырын фрагменттері, екі қолдың барлық сүйектері (иық, шынтақ, білек), сондай-ақ сегізкөз бен жамбас бөліктері кірді. Бұл посткраниалдық қалдықтар толық дерлік төменгі жақ пен тістермен тафономиялық және геохимиялық тұрғыда байланысты, сондықтан барлық сүйектер бір дараға тиесілі екеніне сенімділік жоғары. Бұған дейін Homo habilis-ті осылай кешенді зерттеу мүмкін болмаған еді.

Морфологиялық талдау алғаш рет шебер адамның дене құрылымын дәл сипаттауға мүмкіндік берді. Бұл түр классикалық өтпелі форма болғаны анықталды: оның анатомиясында австралопитектерден мұра болған қарапайым белгілер мен кейінгі адамдарға тән прогрессивті ерекшеліктер үйлескен.

Құрылымы мен өмір салты туралы жаңа деректер

Зерттеу нәтижесінде шебер адамның қолдары ерекше ұзын әрі күшті болғаны, ал білектері кейінгі Homo erectus-қа қарағанда ұзындау екені анықталды. Бұл оның айтарлықтай физикалық күш жұмсағанын және, мүмкін, ағашқа өрмелеу дағдыларының сақталғанын көрсетеді. Жамбас сүйегі, фрагментті болса да, Homo туысына тән механикаға ие, австралопитектерге қарағанда жақынырақ. Homo habilis-тің тік жүруі оның алдындағы түрлерге қарағанда тиімдірек болғанға ұқсайды.

Табылған дара — бойы шамамен 160 сантиметр, салмағы 30 килограммнан сәл асатын жас ересек. Бұл көрсеткіштер кейінгі Homo erectus-қа қарағанда төмен және бұрын ойлағаннан да жеңіл әрі жылдам қозғалған тіршілік иесі болғанын көрсетеді.

Табылған қаңқаның маңызы

Осылайша, жаңа табылған қаңқа Homo habilis-тің өзіндік анатомиясы бар толыққанды түр болғанын дәлелдейді: ол шағын, бірақ прогрессивті, күшті иық белдеуі, дамыған жамбас және өтпелі дене пропорциялары бар тіршілік иесі. Бұл эволюциялық кезеңде жерде тік жүру әлі де ағашқа өрмелеу дағдыларын толық ығыстырып үлгермеген еді.