Қалалардағы құстардың өмірі әлдеқашан өзіндік «эволюциялық зертханаға» айналды. Жақында шотландиялық ғалымдардың зерттеуі құстардың табысты көбеюіне ең көп әсер ететін фактор – жергілікті ортаға тән емес, бейтаныс ағаштардың болуы екенін көрсетті.

Урбанизацияның құстарға әсері

Жылдам урбанизация табиғи ландшафттардың айтарлықтай өзгеруіне әкеледі, бұл сөзсіз тірі табиғатқа да әсер етеді. Құстар – тіршілік ортасының өзгеруіне ең сезімтал ағзалардың бірі, сондықтан олар қалалық экожүйелердің экологиялық жағдайының тамаша көрсеткіші болып саналады. Зерттеулер қалалық құстар популяциялары орман құстарына қарағанда айтарлықтай ерекшеленетінін көрсетеді: олар ұя салуды ертерек бастайды, бірақ жұмыртқа саны мен балапан шығару көрсеткіші төмен болады.

Көбею ерекшеліктерінің себептері

Бұған дейін құстардың қалада көбею ерекшеліктеріне қандай факторлар әсер ететіні белгісіз еді. Мүмкін себептер ретінде тұрақты шу, жасанды жарық, температураның өзгеруі, өсімдіктің трансформациясы және адамның тікелей қатысуы аталды. Бұл мәселені анықтау үшін Глазго университетінің мамандары көкшіл синицалардың (Cyanistes caeruleus) популяциясын тоғыз жыл бойы 40 шақырымдық аумақта – Глазго орталығынан ұлттық парк аумағына дейін бақылап отырды.

Зерттеу барысы мен нәтижелері

Зерттеу барысында ғалымдар әртүрлі жерлерде құстардың мыңнан астам ұя салу әрекетін тіркеді. Бірінші жұмыртқа салу күні, жұмыртқа саны және ұядан сәтті ұшып шыққан балапандар саны есепке алынды. Әр аумақта халық тығыздығы, көктемгі температура және ағаш түрлері сияқты экологиялық параметрлер ескерілді, ағаштар жергілікті және әкелінген деп бөлінді. Ерекше назар ағаш бұтақтарындағы көбелек пен күйе жұлдызқұрттарының санына аударылды, себебі олар балапандар үшін маңызды азық көзі болып табылады.

Талдау көрсеткендей, қаладағы жәндікқоректі құстардың көбею табысына ең көп әсер ететін фактор – айналадағы ағаш түрлері. Жергілікті ағаштар, әсіресе емендер, айқын оң әсер берді: мұндай жерлерде құстар жұмыртқаны ертерек салып, балапандардың тірі қалу көрсеткіші жоғары болды.

Жергілікті және сәндік ағаштардың рөлі

Деректер емен ағаштарында көкшіл синица балапандары үшін негізгі ақуыз көзі – жұлдызқұрттардың әлдеқайда көп болатынын растады. Ал сәндік, әкелінген ағаштарда керісінше әсер байқалды: құстар жұмыртқаны аз салып, балапандардың ұядан сәтті ұшуы төмендеді. Бұл жергілікті жәндіктер экзотикалық өсімдіктерден аулақ болатынымен, құстардың азық қоры мұндай жерлерде аз болатынымен байланысты.

Халық тығыздығының әсері

Адамдар санының көптігі де жеке жағымсыз фактор ретінде анықталды. Адамдар құстар үшін күйзеліс тудырып, олардың азықтану әдеттерін өзгертуге мәжбүрлейді, нәтижесінде құстар антропогендік азыққа көшуге мәжбүр болады, бұл да ұрпақтың сәтті шығуына кері әсер етеді.

Қорытынды

Зерттеу авторлары урбанизацияның құстарға әсері міндетті түрде теріс және қайтымсыз емес екенін атап өтеді. Егер қалалық аумақтарды игеру кезінде жергілікті жәндіктер фаунасымен эволюциялық байланысы бар жергілікті ағаш түрлерін сақтау және отырғызу қолға алынса, бұл әсерді айтарлықтай жұмсартуға немесе тіпті кері қайтаруға болады. Мұндай тәсіл қалалық экожүйелердің биоалуантүрлілігі мен денсаулығын сақтауға көмектеседі.