АҚШ-та алғаш рет назар жетіспеушілігі және гиперактивтілік синдромын (СДВГ) емдеуге арналған ми стимуляциясы құрылғысы мақұлданды. Алайда, оның тиімділігіне ғалымдар күмән келтіреді, себебі АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) шешімді тым шектеулі зерттеулерге сүйене отырып қабылдаған.

Емдеудің балама әдістерін іздеу

Зерттеушілер СДВГ мен үлкен депрессиялық бұзылыс (БДР) сияқты жағдайларды дәрі-дәрмексіз және инвазивті емес тәсілдермен емдеудің жолдарын белсенді түрде іздеуде. Эксперименттік емдеу әдістері бойынша бірқатар перспективалы зерттеулер жүргізілгенімен, ми стимуляциясы құрылғыларының тиімділігі туралы деректер әлі жеткіліксіз.

Алғашқы зерттеулерге сын

Лондон корольдік колледжінің және Саутгемптон университетінің ғалымдары рецепт бойынша тағайындалатын үштік жүйке стимуляциясы (TNS) құрылғысын зерттеді. Бұл құрылғы 2019 жылы FDA тарапынан мақұлданған. Monarch құрылғысын өндіруші компания федералды мақұлдауды 62 СДВГ-мен ауыратын балаға бір ай бойы түн сайын сегіз сағат қолдану арқылы жүргізілген сынақтың нәтижесінде алған.

Зерттеушілердің айтуынша, бұл зерттеудің басты кемшілігі — бақылау тобы стимуляция алмаған, сондықтан соқыр сынақ жүргізу мүмкін болмаған және плацебо әсері ықтималдығы артқан.

Жаңа ауқымды зерттеу

150 бала мен жасөспірім қатысқан көпорталықты зерттеуде ғалымдар құрылғыны басқа әдіспен сынады. Қатысушылар төрт апта бойы түнде тоғыз сағат TNS құрылғысын тағып, маңдайларына батареямен жұмыс істейтін электродтар жалғанды. Жартысы толық Monarch емін алды, ал қалғандары әр сағат сайын тек 30 секунд төмен жиілікте және импульс енімен стимуляция алды — бұл тиімсіз деп саналады және эксперименттік бақылау критерийлеріне сәйкес келеді.

Лондон корольдік колледжінің постдокторанты және зерттеу жетекшісі доктор Альдо Конти былай деді: «Бұл көпорталықты зерттеу FDA мақұлдаған алдыңғы пилоттық зерттеудің негізгі кемшіліктерін жою үшін жасалды. Атап айтқанда, біз қатаң бақыланатын плацебо жағдайын енгіздік, бұл емдеу кезеңі бойы соқыр сынақтың сақталуын қамтамасыз етті. Бұрынғы зерттеуден айырмашылығы, біз жасөспірімдерді де қостық — бұл клиникалық тұрғыдан маңызды топ, себебі оларда дәрі-дәрмекпен ұзақ емделу қиындықтары белгілі. Бұл шешімдер TNS-ті неғұрлым сенімді және клиникалық маңызды бағалауға мүмкіндік берді».

Нәтижелер мен қорытындылар

Зерттеу нәтижесінде құрылғының қауіпсіз екені анықталды, бірақ толық ем алған топта қысқа стимуляция алған топпен салыстырғанда симптомдарды айтарлықтай жеңілдету байқалмады. Бағалау кезінде СДВГ-ге тән белгілер — алаңғасарлық, зейін, депрессия, мазасыздық және ұйқы сапасы ескерілді.

Зерттеушілер емдеу әдістерін кеңінен қолдануға дейін қатаң ғылыми сынақтар жүргізудің маңыздылығын атап өтті. Құрылғы қауіпсіз және қолдануға ыңғайлы деп танылғанымен, ол мақұлданған кездегі үміттерді ақтамауы мүмкін.

Саутгемптондағы зерттеу жетекшісі профессор Самуэле Кортезе: «Бұл зерттеудегі сияқты қатаң дәлелдер СДВГ-ге қатысты емдеу шешімдерін бірлесіп қабылдауды қолдау үшін қажет. Бұл СДВГ-мен ауыратын адамдар мен олардың отбасыларына емдеу туралы негізделген шешім қабылдауға мүмкіндік береді. Дәрігерлер, пациенттер және олардың отбасылары қандай емдеу әдістері тиімді, ал қайсысы тиімсіз екенін ең жақсы дәлелдерге сүйене отырып білуі тиіс» деді.

Плацебо әсерін бақылаудың маңызы

Қолда бар деректерге сәйкес, TNS стимуляциясы — ми діңі арқылы маңдай және таламус аймақтарын белсендіруі мүмкін — СДВГ-ны емдеуде стимуляторларға балама бола алады. Алайда зерттеулер әлі ерте сатыда және нәтижелері біркелкі емес. Клиникалық сынақтарда плацебо әсерін болдырмау өте маңызды.

Лондон корольдік колледжінің когнитивті нейроғылым профессоры Катя Рубия: «Біздің зерттеуіміз ми терапияларының клиникалық сынақтарында тиісті плацебо жағдайларын жасаудың маңыздылығын көрсетеді. Жоғары технологиялы ми терапияларында, әсіресе СДВГ-мен байланысты ми ерекшеліктерін түзетуге үміттенетін пациенттер мен отбасылар арасында плацебо әсері айқын байқалады. Сондықтан қазіргі заманғы ми терапияларында жалған үміттерге жол бермеу үшін плацебо әсерін бақылау өте маңызды» деп атап өтті.

Зерттеу Nature Medicine журналында жарияланды.