Бавар орманында жүргізілген тәжірибе барысында ғалымдар сілеусіннің иісі жас ағаштарды бұғылардан тиімді қорғайтынын анықтады, ал қасқырдың иісі шөпқоректілердің мінез-құлқына іс жүзінде әсер етпейді. Зерттеушілер бұл айырмашылықты жыртқыштардың аңшылық стратегияларымен түсіндіреді: бұғылар тұтқиылдан шабуылдайтын жыртқыштың иісін тікелей қауіптің белгісі ретінде қабылдайды, бұл орман экожүйелерін сақтауда «қорқыныш ландшафтының» маңызды рөлін растайды.

Қорқыныш ландшафты: жыртқыштардың экожүйеге әсері

«Қорқыныш ландшафты» тұжырымдамасының мәні — жыртқыштардың тек іздерінің өзі шөпқоректілердің мінез-құлқын өзгертіп, бүкіл экожүйеге ықпал ете алады. Бұл теорияны тексеру үшін ғалымдар 11 тәжірибелік учаске дайындап, әрқайсысына шырша, бук және майқарағайдың 30 көшетін отырғызды — бұл ағаш түрлері аймақта кең таралған. Учаскелерге орнатылған фототұзақтар арқылы жануарлардың әрекеті бақыланды. Зерттеу нәтижелері Journal of Applied Ecology журналында жарияланды.

Тәжірибе әдістемесі

Қауіп төндіруді имитациялау үшін зерттеушілер иіс (олфакторлық) әдістерді қолданды: учаскелерге сілеусін мен қасқырдың зәрі мен нәжісі жағылды. Еуропалық сілеусіннің (Lynx lynx) биоматериалы жетіспегендіктен, АҚШ-тан әкелінген қызыл сілеусіннің (Lynx rufus) зәрі пайдаланылды. Бақылау ретінде кейбір учаскелерге сиырдың зәрі, қиы және су қолданылды.

Нәтижелер: шөпқоректілердің жыртқыш иістеріне реакциясы

Сілеусіннің иісі жағылған учаскелерде бұғылар мен еліктер 3,5 есе аз уақыт өткізіп, көшеттерді айтарлықтай аз жеді. Қасқырдың иісі шөпқоректілердің мінез-құлқына айтарлықтай әсер етпеді. Ғалымдар мұны жыртқыштардың аңшылық стратегияларындағы айырмашылықпен түсіндіреді: қасқыр — үлкен аумақтарды патрульдейтін қуғыншы жыртқыш, сондықтан оның иісі бұғы үшін тек қасқырдың бір кездері бұл жерде болғанын білдіреді. Ал сілеусін тұтқиылдан, жақыннан шабуылдайды, сондықтан оның жаңа иісі тікелей қауіптің белгісі ретінде қабылданып, жануарларды қауіпті аймақтан тез кетуге мәжбүр етеді.

Бақылау иістері мен қорытындылар

Сиыр иістерімен жүргізілген бақылау бұғылардың кез келген өткір жануар иісіне — сиырдың зәрі мен қиына — қорықпайтынын көрсетті, көшеттер бұл учаскелерде де, су жағылған учаскелердегідей, тез жойылды.

Зерттеудің маңызы

Тәжірибе нәтижелері жыртқыштардың орманға тек бұғылардың санын азайту арқылы ғана емес, қорқыныш атмосферасын қалыптастыру арқылы да пайда әкелетінін дәлелдейді, бұл жас ағаштарды қорғайды. Территорияны патрульдеп, иіс белгілерін қалдыру арқылы сілеусін мыңдаған жас ағашты сақтап қалады. Бұл орман экожүйелеріндегі жыртқыш популяцияларын қалпына келтіру бағдарламаларын қолдаудың маңызды дәлелі болып табылады.