Австралияда кенгурулер бәсекелестерін қалай ығыстырды
Жақында жүргізілген зерттеулерде кенгуру мен валлабидің Австралияның құрғақ климатына қалай бейімделіп, басқа бәсекелестерін ығыстырып, шөпқоректілер арасында үстемдікке қол жеткізгені анықталды. Ғалымдар олардың эволюциясындағы негізгі кезеңдер қоршаған ортаның өзгерістерімен және жаңа экожүйелердің пайда болуымен тұспа-тұс келгенін анықтады.
Cursus
Кенгуру мен валлаби Австралияның құрғақ далаларының символдары болып саналады. Жақында жүргізілген зерттеулер олардың орманда өмір сүрген ата-бабаларының өзгеріп жатқан климатқа қалай бейімделіп, басқа түрлерді өздерінің экологиялық нишаларынан ығыстырып шығарғанын анықтауға мүмкіндік берді.
Бүгінде кенгуру мен валлаби Австралия мен Жаңа Гвинеядағы негізгі шөпқоректі қалталы жануарлар болып қала береді. Бұл жануарлар түрлік әртүрлілігімен және құрғақ әрі жартылай құрғақ аймақтарда өмір сүруге жоғары бейімділігімен ерекшеленеді. Алайда олардың ата-бабалары бастапқыда құрғақшылыққа бейімделмеген, ағашты немесе жер үстінде тіршілік еткен шағын жануарлар болған.
Кенгурулардың үстемдікке ие болып, мысалы, вомбаттарды ығыстырып шығарған эволюциялық өзгерістердің себептері мен мерзімі ұзақ уақыт бойы белгісіз болып келді. Бұл сұраққа жауап табу үшін ғалымдар кең ауқымды молекулалық-филогенетикалық талдау жүргізіп, оның нәтижелері Molecular Phylogenetics and Evolution журналында жарияланды.
Зерттеулер ежелгі кенгурулар ірі денесіне қарамастан секіре алғанын көрсетті. Бұған дейін стеноуриндер тұқымдасына жататын ірі жойылып кеткен кенгурулар тым ауыр болғандықтан секіре алмай, тек жүріп қозғалған деп есептелген еді.
Зерттеу барысында ғалымдар барлық қазіргі кенгуру тұқымдастарының (Macropodiformes) толық митохондриялық геномдарын және 11 ядролық генін секвенирлеген. Осы деректер негізінде нақтыланған эволюциялық схема жасалып, қазба қалдықтарымен калибрленген молекулалық сағат әдістері арқылы негізгі оқиғалардың мерзімі анықталды. Алынған даталар палеоклиматтық реконструкциялармен және басқа шөпқоректі қалталы жануарлар топтарының әртүрлілігі туралы мәліметтермен салыстырылды.
Нәтижелер бойынша, ең алдымен Жаңа Гвинея ормандарында мекендейтін валлабилер жеке топқа бөлінген, бұл олардың архаикалық белгілерін растайды. Кейін эволюциялық тармақ екі топқа бөлінді: бірі орман мен жартастарға бейімделген, екіншісі кейін ашық кеңістіктерді қоныстандырған.
Бұл бөлінудің мерзімі қазіргі кенгуру тармақтарының бөлінуі орта миоценде емес, шамамен бес миллион жыл кейінірек — кеш миоценде, яғни 8,5 миллион жыл бұрын болғанын көрсетті. Дәл осы кезеңде Австралияда құрғақшылық күшейіп, кең ашық ландшафттар пайда болды. Көптеген шөпқоректі түрлер саны азайып, экологиялық нишалар босай бастады. Кенгурулардың бастапқыда құрғақшылыққа бейімделмеген ата-бабалары осы уақытта жаңа жағдайларға бейімделіп, кең тарала бастады.
Екінші, одан да ауқымды түрлік жарылыс шамамен 4,5 миллион жыл бұрын, ерте плиоценде орын алды. Бұл кезеңде құрлықта алғашқы шалғынды қауымдастықтар пайда болды. Осы уақытта көптеген жаңа тұқымдар, соның ішінде қазіргі ірі кенгурулар пайда болып, шөппен қоректенуге бейімделу қалыптасты.
Ғалымдар қоршаған ортаның өзгеруі шөпқоректі жануарлар арасындағы, әсіресе кенгуру мен вомбаттар арасындағы бәсекелестік тепе-теңдігін кенгурулардың пайдасына өзгертті деген қорытындыға келді. Бұл кенгурулардың қазіргі Австралия экожүйелерінде үстемдік етуіне себеп болды.
