Nature Geoscience журналында жарияланған жаңа зерттеу Батыс Антарктида мұз қалқанының (WAIS) өзгерістері мен өткен мұз дәуірлеріндегі Оңтүстік мұхиттағы теңіз балдырларының өсуіндегі ауытқулар арасында күтпеген байланыс тапты. Бұл нәтижелер мұхиттағы биологиялық өнімділікті ынталандырудағы темірдің рөлі туралы бұрынғы түсініктерге күмән келтіреді.

Темір мен айсбергтер: тосын қорытындылар

Зерттеудің басты назарында Батыс Антарктидадан бөлініп, айсбергтермен бірге мұхитқа түскен темірге бай шөгінді жыныстар болды. Әдетте, темір балдырлардың өсуіне ықпал ететін маңызды қоректік элемент деп саналады. Алайда, 2001 жылы Оңтүстік мұхиттың Тынық мұхит секторынан бес шақырымнан астам тереңдіктен алынған шөгінді өзегін талдау көрсеткендей, темірдің жоғары мөлшеріне қарамастан балдырлардың өсуі айтарлықтай артпаған.

Зерттеудің жетекші авторы, Ольденбург университетінің ғалымы Торбен Струве атап өткендей, әдетте Оңтүстік мұхитқа темірдің түсуі балдырлардың өсуін ынталандырады, бұл мұхиттың көмірқышқыл газын көбірек сіңіруіне әкеледі. Бірақ бұл жағдайда мұндай механизм байқалмаған.

Неліктен темір әрдайым тиімді емес?

Ғалымдар бұл парадоксты айсбергтер жеткізетін шөгінділердің химиялық қасиеттерімен түсіндіреді. Темірдің көп бөлігі қатты үгітілген, яғни уақыт өте келе айтарлықтай химиялық өзгерістерге ұшыраған. Жылы кезеңдерде, Батыс Антарктидадан көбірек мұз бөлініп, солтүстікке қарай жылжығанда, темір мұхитқа нашар еритін, балдырларға қолжетімсіз формада түскен. Сондықтан темірдің түсуі артқанымен, биологиялық өсу шектеулі болып қала берген.

Осы деректерге сүйене отырып, ғалымдар Батыс Антарктида мұз қалқанының одан әрі еруі климат жылынған сайын Оңтүстік мұхиттың көмірқышқыл газын сіңіру қабілетін төмендетуі мүмкін деген қорытындыға келді.

Темірдің көміртек айналымындағы рөлі

Антарктида маңындағы суларда балдырлардың өсуін көбіне темір шектейді. Бұрын мұз дәуірлерінде қатты желдер континенттерден темірге бай шаңды мұхитқа жеткізіп, балдырлардың өсуін және көмірқышқыл газын сіңіруді арттырып, жаһандық салқындауға себеп болған деп есептелген.

Алайда жаңа зерттеу антарктикалық полярлық фронттың оңтүстігіндегі суларға назар аударады. Мұнда өзек деректері темірдің түсуі мұз дәуірлерінде емес, жылы кезеңдерде ең жоғары болғанын көрсетті. Темірдің негізгі көзі шаңды дауылдар емес, Батыс Антарктидадан бөлінген айсбергтер болған.

Темірдің формасының маңызы

Колумбия климат мектебінің профессоры Гизела Винклер атап өткендей, мұхитқа түсетін темірдің мөлшері ғана емес, оның химиялық формасы да маңызды. Айсбергтер жеткізетін темір бұрын ойлағаннан әлдеқайда биожетімділігі төмен болуы мүмкін, бұл Оңтүстік мұхиттағы көміртекті сіңіру туралы түсініктерді түбегейлі өзгертеді.

Ғалымдардың айтуынша, Батыс Антарктида мұз қалқанының астында ежелгі, қатты үгітілген жыныстар қабаты жатыр. Өткен мұзаралық кезеңдерде мұз қалқаны шегінгенде, айсбергтер осы минералдардың үлкен көлемін Оңтүстік Тынық мұхитқа жеткізген. Бірақ темірдің түсуі артқанына қарамастан, балдырлардың өсуі шектеулі болып қалған.

Болашақ климат үшін салдары

Жаһандық жылыну жалғасқан сайын, Батыс Антарктида мұз қалқанының одан әрі жұқаруы соңғы мұзаралық кезеңдегідей жағдайларға әкелуі мүмкін. Мұз қалқанының толық жойылуы жақын болашақта екіталай болғанымен, оның жұқаруы қазірдің өзінде байқалуда. Егер шегіну жалғаса берсе, мұздықтар мен айсбергтер үгітілген жыныстар қабатын тезірек бұзып, бұл Оңтүстік мұхиттың Тынық мұхит секторында көміртекті сіңіруді қазіргі деңгеймен салыстырғанда азайтуы мүмкін. Бұл климаттың өзгеруін күшейтетін кері байланыс тудырады.