Солтүстік Америкадағы көк шаяндардың популяциясы микроскопиялық паразиттерден қатты зардап шегуде. Жақында америкалық ғалымдардың зерттеуі бұл шаянтәрізділердің күтпеген қорғаушысын анықтады — кәдімгі устрицаларды.

Көк шаян және оның жауы

Көк шаян (Callinectes sapidus) Солтүстік және Оңтүстік Американың суларында тіршілік етеді. Жас шаяндар әсіресе Hematodinium perezi паразитіне — микроскопиялық динофлагеллатқа — осал келеді, оның белсенділігі су температурасы көтерілген сайын артады. Бұл патоген шаянның ағзасына түскенде қауіпті ауру туғызады, ол көбіне иесінің өліміне әкеледі. Кейбір шығанақтарда маусымдық жұқпаның деңгейі 100%-ға дейін жетуі мүмкін.

Паразиттің таралу механизмі

Паразит су арқылы таралады: жұқтырған шаян қоршаған ортаға жүздеген мың еркін жүзетін инфекциялық кезеңдерді — диноспораларды — бөледі. Басқа шаяндар оларды жұтып немесе желбезек арқылы суды сүзу кезінде жұқтырады. Паразиттің өмірлік циклінің осы осал кезеңінде табиғи қорғаушы — шығыс устрица (Crassostrea virginica) іске қосылады.

Устрицалардың шаяндарды қорғаудағы рөлі

Вирджиния теңіз ғылымдары институтының (АҚШ) зерттеушілері устрицалардың сүзгілеу белсенділігі аурулардың таралуын азайтатын маңызды экологиялық механизм екенін дәлелдеді. Бұл зерттеу нәтижелері Ecology журналында жарияланды.

Бұл жұмыс «сұйылту әсері» тұжырымдамасын айқын растайды: экожүйедегі биоалуантүрлілік табиғи түрде аурулардың таралуын шектей алады. Патогеннің иесі болып табылмайтын түрлер инфекциялық кезеңдерді жеп, таралу тізбегін үзе алады.

Эксперименттік дәлелдер

Гипотезаны тексеру үшін ғалымдар жас, жұқпаған шаяндар бар контейнерлерді Вирджиния жағалауындағы суларға орналастырды. Контейнерлер үш түрлі нұсқамен қоршалды: 80 тірі устрица, 160 бос қабық немесе ештеңе. 7–13 күн өткен соң, табиғи инфекциялық қысым жағдайында шаяндар тексерілді.

Нәтижелер көрсеткендей, тірі устрицалардың жанында болған шаяндардың жұқтыру ықтималдығы бақылау тобымен салыстырғанда үштен бірге төмен болды. Бос қабықтар статистикалық тұрғыда маңызды қорғаныс әсерін бермеді, бұл сүзгілеудің белсенді рөліне, ал жай ғана қабықтардың болуына емес, назар аударады.

Зертханалық тәжірибелер

Зертханалық жағдайда ғалымдар жеке устрицаларды паразиттің диноспоралары қосылған аквариумдарға орналастырды. Су ішіндегі патогендердің тығыздығын бақылай отырып, зерттеушілер бір устрицаның бір сағат ішінде еркін жүзетін диноспоралардың 60%-дан астамын жоя алатынын анықтады. Бұл тазарту жылдамдығы устрицаның әдеттегі қорегі — фитопланктонды жұтуымен салыстырмалы.

Зерттеудің маңызы

Осылайша, бұл жұмыс алғаш рет теңіз ортасында «сұйылту әсерінің» тікелей эксперименттік дәлелін ұсынды: устрицалар паразиттердің инфекциялық кезеңдерін жеп, шаяндардың ауруға шалдығуын тікелей азайта алады.