Жарқанаттар сияқты, қараңғыда эхолокация арқылы бағдар алатын жануарлар секілді, адам да шағылысқан дыбыс сигналдарын — мысалы, тілмен шыққан шертулерді — пайдаланып, айналасындағы заттарға дейінгі қашықтықты анықтай алады. Жақында жүргізілген зерттеу бұл дағдыны жаттығу арқылы дамытуға болатынын көрсетті.

Эхолокация дегеніміз не?

Эхолокация — бұл объектінің орналасқан жері мен оған дейінгі қашықтықты шағылысқан дыбыс толқынының қайтып оралу уақытына қарай анықтау қабілеті. Табиғатта бұл әдісті жарқанаттар, дельфиндер, кейбір ескекаяқтылар мен құстар қолданады. Олар жоғары жиілікті дыбыстар шығарып, олардың жаңғырығын қабылдау арқылы кеңістікте бағдар алады, жемін табады және аң аулайды.

Адамдағы эхолокация

Шығыс Англия университетінің ғалымдары адамдар да, жарқанаттар сияқты, белгілі бір деңгейде эхолокацияны пайдаланып, заттарға дейінгі қашықтықты бағалай алатынын анықтады. Адамның эхолокациясы жануарлардікіндей дәл болмаса да, қарапайым әрекеттер — тілмен шертулер, саусақпен шапалақтау немесе таяқпен асфальтқа соғу — айналадағы кеңістіктің бейнесін ойда қалыптастыруға көмектеседі. Ең маңыздысы — бұл дағдыны жаттықтыруға болады, бұл көзі көрмейтін адамдар үшін аса маңызды.

Эксперимент барысы

Зерттеуге қалыпты көру қабілеті бар 11 адам қатысты, олардың көздері байланған. Қысқа жаттығудан кейін олардан тілмен шертулер жасап, алюминий мен пенопласттан жасалған әртүрлі заттардан шыққан жаңғырықты тыңдау сұралды (бұл материалдар дыбысты әртүрлі шағылыстырады: алюминий — жақсырақ, пенопласт — нашарлау).

Алдымен қатысушылар заттың тура алдында тұрғанын анықтауға тырысты. Кейін олар белгілі қашықтықта — 30, 60 немесе 90 сантиметрде орналасқан заттарға дейінгі арақашықтықты бағалауды үйренді. Эксперименттің соңғы бөлімінде оларға белгісіз қашықтықта тұрған заттарға дейінгі арақашықтықты анықтау тапсырылды.

Зерттеу нәтижелері

Тіпті қысқа жаттығудан кейін де қатысушылар тілмен шертулер арқылы эхолокацияны жеткілікті дәлдікпен қолдана алды. Дегенмен, олар қашықтықты, әсіресе зат алыста болғанда, сәл төмен бағалауға бейім болды. Сондай-ақ, бағалау дәлдігі заттың материалына байланысты болды: алюминий заттарда нәтиже жоғары әрі тұрақтырақ, ал пенопластта төменірек болды.

Зерттеудің маңызы

Ғалымдар бұл нәтижелер адамның миы жаңа сенсорлық стратегияларға бейімделіп, оларды қолдана алатынын көрсететінін айтады, бұл табиғаттағы жарқанаттардың әрекетіне ұқсас. Зерттеушілер эхолокацияны дамытуға арналған жаттығуларды көру қабілеті бұзылған адамдарды оқыту бағдарламаларына енгізуге болады деп үміттенеді, бұл олардың кеңістікте жақсырақ бағдар алуына көмектеседі.