Бұл аурумен ауыратын науқастардың жүйке жүйесінде вирусқа бағытталған иммундық жасушалардың айтарлықтай жиналуы анықталды. Бұл Эпштейн-Барр вирусы иммундық жүйені белсенді түрде қоздыра алатынын көрсетеді.

Таралған склероз және оның ерекшеліктері

Таралған склероз (ТС) — бұл орталық жүйке жүйесінің созылмалы аутоиммунды ауруы, онда адамның өз иммундық жүйесі ми мен жұлындағы жүйке талшықтарының миелин қабықшаларын қате түрде шабуылдайды. Мұндай зақымдану жүйке импульстарының берілуінің бұзылуына және әртүрлі ауыр симптомдардың дамуына, жиі мүгедектікке әкеледі.

ТС дамуының себептері және Эпштейн-Барр вирусының рөлі

Таралған склероздың нақты себептері әлі белгісіз. Соңғы жылдары қате иммундық реакцияның негізінде Эпштейн-Барр вирусы (ЭБВ) жатуы мүмкін екендігі туралы дәлелдер көбейіп келеді.

Бұл герпесвирустар тобына жататын вируспен адамдардың басым көпшілігі бала кезінде-ақ кездеседі, содан кейін адаптивті иммунитет қалыптасады. ЭБВ иммундық жасушаларға еніп, ағзада өмір бойы ұйқыда болады, бірақ жасына, денсаулығына және иммундық жүйенің күйіне байланысты белсенуі мүмкін. ЭБВ — инфекциялық мононуклеоздың ең кең таралған себебі, сондай-ақ оның кейбір онкологиялық және аутоиммунды аурулармен байланысы дәлелденген.

Ғылыми зерттеулер: ЭБВ мен таралған склероз арасындағы байланыс

ЭБВ таралған склероздың дамуына түрткі болуы мүмкін деген гипотеза 2022 жылы Science журналында жарияланған ауқымды ұзақ мерзімді зерттеудің нәтижелерімен расталды. Зерттеу авторлары 20 жыл ішінде жиналған 10 миллионнан астам адамның деректерін талдап, ЭБВ жұқтырғаннан кейін таралған склероздың даму қаупі 32 есе артатынын анықтады.

Сан-Францискодағы Калифорния университетінің ғалымдары Nature Immunology журналында жарияланған мақаласында ЭБВ-ның ТС дамуына қалай әсер ететінін түсіндіретін жаңа деректер тапты.

Иммундық жауап механизмдері

Ғалымдар ТС-мен немесе аурудың ерте белгілері бар 13 науқастың және ТС-ы жоқ бес адамның қаны мен жұлын сұйықтығын зерттеді. Ерекше назар CD8+ Т-жасушаларына (цитотоксикалық Т-лимфоциттер немесе Т-киллерлер) аударылды, олар әдетте ағзадағы жұқтырылған немесе зақымдалған жасушаларды жояды.

Талдаулар ТС-ы жоқ қатысушыларда ЭБВ вирусының ақуыздарын танитын Т-киллерлердің саны қан мен жұлын сұйықтығында бірдей екенін көрсетті. Ал ТС-мен ауыратын науқастарда басқа көрініс байқалды: ЭБВ-ға бағытталған Т-киллерлердің жұлын сұйықтығындағы концентрациясы қандағыдан 10, кейде 100 есе жоғары болды. Мұндай теңгерімсіздік орталық жүйке жүйесінде ерекше иммундық белсенділіктің бар екенін көрсетеді.

Сонымен қатар, ЭБВ жұлын сұйықтығында барлық қатысушыларда анықталғанымен, вирустық гендердің бірі тек осы аурумен ауыратын адамдарда белсенді болды. Ғалымдар дәл осы геннің белсенділігі таралған склерозға тән қате иммундық жауапты іске қосуы мүмкін деп болжайды.

Емдеу перспективалары

Ғылыми жұмыстың нәтижелері таралған склерозды емдеудің жаңа тәсілдерін, атап айтқанда Эпштейн-Барр вирусына тікелей әсер ететін әдістерді әзірлеуге көмектесуі мүмкін, деп атап өтеді зерттеушілер.