Пиреней түбегінің солтүстік-шығысында шамамен 2700 жыл бұрын ерекше олжа табылған: әйелдің ішінара кремацияланған сүйектері қашырмен бірге жерленген. Жаңа зерттеуге сәйкес, бұл Батыс Жерорта теңізі мен Еуропаның құрлығында табылған гибридті жануардың ең көне қалдықтары болып табылады.

Қашырлар: ерекше қасиеттерге ие гибридтер

Қашыр — есек пен бие будандастыру арқылы алынатын гибрид. Ол көлемі жағынан жылқыға ұқсас, бірақ жылқының күшін есектің төзімділігі мен қарапайымдылығымен үйлестіреді. Қашыр өсіру арнайы зоотехникалық білімді талап етеді, себебі бұл жануарлар әдетте ұрпақ бере алмайды. Қашырларды тұрақты алу үшін жылқы мен есек табындарын қатар ұстау қажет, бұл оларды тарих бойы, әсіресе көне заманда, жүк және жегілетін жануар ретінде өте құнды еткен.

Қашырлардың тарихи таралуы

Біздің дәуірімізге дейінгі екінші мыңжылдықта қашырлар Египетте және Таяу Шығыста кең таралған еді, бірақ Батыс Жерорта теңізінде олар рим дәуіріне дейін сирек кездесетін. Ерте темір дәуірінде, біздің дәуірімізге дейінгі бірінші мыңжылдықтың басында, финикиялықтар есектерді Пиреней түбегіне әкелген. Бұл аймақта үй жылқысы мен есек кемінде мың жыл бұрын болғандықтан, ғалымдар жергілікті халық қашыр өсірген болуы мүмкін деп болжаған, бірақ бұған дейін нақты дәлелдер болмаған.

Археологиялық олжалар мен генетикалық талдау

Journal of Archaeological Science: Reports журналында жарияланған испан зерттеушілер тобы қашырдың қаңқасынан ежелгі ДНҚ бөліп алған. Бұл қаңқа ішінара күйген әйел сүйектерімен бірге жерленген. Бұл қалдықтар алғаш рет 1986 жылы Барселонадан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан ерте темір дәуірінің Хорт-д’эн-Гримау археологиялық ескерткішінде табылған. Сүйектер астық сақтауға арналған тас шұңқырда жатқан.

Генетикалық талдау нәтижесінде бұл қалдықтар шағын денелі, қартайған ұрғашы қашырға тиесілі екені анықталды. Бұл — Батыс Жерорта теңізі мен Еуропа құрлығында қашырдың пайда болуының ең ерте генетикалық расталған мысалы.

Жануардың әлеуметтік құндылығы

Қашырдың жоғарғы және төменгі жақ сүйектерінің анатомиялық талдауы бұл жануарға жиі мінгенін көрсетті. Көміртегі мен азоттың изотоптық талдауы қашырдың жақсы қоректенгенін, яғни оның рационы мәдени дәнді дақылдарға бай болғанын анықтады. Ғалымдардың пікірінше, бұл деректер қашырдың сол замандағы жоғары әлеуметтік құндылығын көрсетеді.

Бірге жерлеудің жұмбағы

Қашырмен бірге жерленген әйел 20-25 жасында қайтыс болған. Сүйектердің нашар сақталуы оның өлімінің себебін анықтауға мүмкіндік бермеді. Сондай-ақ, әйелдің неге жануармен бірге жерленгені және оның сүйектері неге ішінара кремацияланғаны белгісіз күйінде қалып отыр.