Мырыш оксиді күннен қорғайтын ең тиімді компоненттердің бірі болып саналады, себебі ол UVB және UVA сәулелерін де бөгей алады. Алайда оны қолданғаннан кейін теріде қалатын қою ақ із көпшілікке ұнамайды — тек 80-жылдардағы жағажай құтқарушылары болмаса. UCLA зерттеушілері бұл эстетикалық мәселені шешудің жолын тапқандарына сенімді.

Адамдар неге мырыш оксиді бар күннен қорғайтын кремдерден бас тартады

Кейбір күннен қорғайтын кремдер қалдыратын бордай ақ із — көптеген адамдардың оларды қолданудан бас тартуының басты себептерінің бірі. Өйткені жазғы күйген теріні көрсеткісі келгенде, тері бозарып, жертөледе отырғандай көріну — ең соңғы әсер. Дегенмен, күннен қорғайтын құралдарды тұрақты қолдану — тері қатерлі ісігінің алдын алудың ең тиімді жолдарының бірі.

Егер қорғаныс қасиеттерін сақтай отырып, теріні бозартпайтын крем жасау мүмкін болса, оны әлдеқайда көп адам қолданар еді. Дәл осы идея UCLA командасын жаңа шешім іздеуге шабыттандырды.

«Ең жақсы күннен қорғайтын крем — адамдар шынымен қолданатын крем», — дейді зерттеудің бірінші авторы ЭйДжей Аддае. — «Егер мырыш оксидін әртүрлі тері реңктеріне эстетикалық жағынан үйлесімді етіп, тиімділігін жоғалтпай жасауға болса, бұл көбірек адамды күннің зиянды әсерінен қорғайды».

Жаңа тәсіл: бөлшектер пішінін өзгерту

Жаңа химиялық қосылыс ойлап табудың орнына, ғалымдар бұрыннан белгілі әрі қауіпсіз мырыш оксиді (ZnO) бөлшектерінің пішінін өзгертуді ұйғарды. Әдетте кремдегі ZnO бөлшектері дөңгелек болып келеді және бірігіп, көзге көрінетін ақ немесе сұр із қалдырады, бұл әсіресе қара теріде айқын байқалады.

UCLA командасы бөлшектердің пішінін өзгерту үшін жалынды синтез әдісін қолданды. Zn²⁺ иондары бар материалды 900°C-қа дейін қыздырып, бөлшектер буланып, ыдырады. Салқындау кезінде бос мырыш оттегімен қосылып, мырыш оксидінің кристалдарын түзді. Бұл кристалдар тетрапод пішінін — орталық түйіннен тарайтын төрт «аяқшасы» бар құрылымды қабылдады, бұл классик ойынындағы фигураларға ұқсайды. Мұндай құрылым бөлшектердің бірігіп қалуына жол бермейді.

«Тетрапод құрылымының арқасында бөлшектер кеуекті торлар түзіп, бірігіп қалмайды», — деп түсіндіреді Аддае. — «Олар тығыз жиналып, агрегацияланбайды, сондықтан кремде біркелкі таралады».

Нәтижелер: аз ақ із, сол деңгейдегі қорғаныс

SPF 30 тетрапод пішінді ZnO бөлшектері негізінде жасалған жаңа күннен қорғайтын крем түрлі түсті талдау тесттерінде айтарлықтай аз ақ із қалдырғаны дәлелденді. Америкалық-гана текті Аддае кремді өз терісіне жаққанда, әдеттегі мырыш оксиді бар құралдарға тән ақ іздің болмағанын бірден байқады.

«Кремді теріме жаққанда, мырыш оксидіне тән ақ із мүлде болмады», — дейді Аддае. — «Сол сәтте бұл әдіс шынымен жұмыс істей алатынын түсіндім».

Жеке тәжірибе — басты мотивация

Аддаенің айтуынша, зерттеу жүргізуге түрткі болған себептердің бірі — дәстүрлі минералды күннен қорғайтын кремдердің өз терісіндегі көрінісі.

«Мен бұл туралы ойлай бастадым, себебі минералды құралдардың терімде қалай көрінетіні мені мазалайтын», — дейді ол. — «Мотивацияның көбі жеке тәжірибемнен шықты: минералды кремдерді қолдануға тырыстым, бірақ ақ із бен басқа эстетикалық мәселелерге тап болдым. Соңында оларды қолдануды мүлде тоқтаттым. Осы ашу-ызам біздің жұмысымызға бастау болды».

Келесі қадамдар

Қазір Аддае командасы UCLA Health-тің Skin of Color клиникасымен бірлесіп, жаңа ZnO бөлшектерінің тері микробиомына әсерін зерттеп жатыр. Бұл коммерциялық тұрғыдан тиімді өнім жасауға бағытталған алғашқы қадам.

Зерттеу нәтижелері ACS Materials Letters журналында жарияланды.