Үй жануарларына арналған азықтағы ПФАС құрамын зерттеу

---

Азықтағы ПФАС анықталуы

Зертханада жүргізілген талдау барысында Жапонияда сатылатын 100 танымал ит пен мысық азығының құрамынан пер- және полифторалкил заттар (ПФАС), яғни «мәңгілік химикаттар» деп аталатын қосылыстар табылды. Бұл заттардың ең жоғары концентрациясы балық негізіндегі өнімдерде анықталды. Кейбір жағдайларда ПФАС деңгейі Еуропа елдерінің адам денсаулығына арналған қауіпсіздік шектерінен асып түсті.

ПФАС сипаттамасы

ПФАС — бұл су, май және кірді тебетін қасиеті бар, су бетінің керілуін төмендететін кең ауқымды синтетикалық қосылыстар тобы. Осы ерекшеліктеріне байланысты ПФАС әртүрлі салаларда, соның ішінде жабыспайтын жабындар, фастфуд қаптамалары мен косметика өндірісінде кеңінен қолданылады. Көптеген ПФАС микроорганизмдермен ыдырамайды және қоршаған ортада жүздеген жылдар бойы сақтала алады.

Денсаулыққа әсері

Бұрынғы зерттеулерде адамдарда ПФАС-пен тұрақты байланыс бауыр аурулары мен кейбір онкологиялық аурулардың даму қаупін арттыратыны анықталған. Үй жануарларына әсері толық зерттелмеген, бірақ мысықтарда бұл заттардың болуы қалқанша без, бүйрек және тыныс алу жүйесі ауруларымен байланыстырылған.

Зерттеу әдістемесі

Жапон зерттеушілер тобы 2018-2020 жылдары Жапонияда сатылған 100 коммерциялық ит пен мысық азығын зерттеді. Таңдамаға құрғақ және дымқыл азықтар кірді. Зертханада мамандар сұйықтықтық хроматография және масс-спектрометрия әдістерімен ПФАС тобына жататын 34 қосылыстың ізін іздеді.

Талдау нәтижелері

ПФАС көптеген үлгілерде анықталды, олардың мөлшері ингредиенттер мен өндірілген елге байланысты айтарлықтай өзгерді. Ең жоғары концентрациялар балық негізіндегі азықтарда тіркелді, әсіресе перфтороктансульфон қышқылы, перфторундекан қышқылы және перфтортридекан қышқылы жиі кездесті. Қытай, Жапония және Тайландтан алынған үлгілерде F-53B өндірістік қоспасының құрамына кіретін 9Cl-PF3ONS қосылысы табылды.

Қауіп-қатерді бағалау

Зерттеушілер жануарлардың бір реттік азықпен алатын ПФАС мөлшерін есептеп, оны Еуропалық азық-түлік қауіпсіздігі агенттігі (EFSA) адамдарға арналған шекті деңгейлермен салыстырды. Кейбір азықтарда бұл көрсеткіш рұқсат етілген шектен асып, жануарлар денсаулығына әлеуетті қауіп төндіретінін көрсетті.

Азық құрамының ерекшеліктері

Жапонияда өндірілген дәнді негіздегі ит азықтарында ПФАС ең көп анықталды. Ластанудың ықтимал көздері ретінде ластанған су немесе топырақта өсірілген өсімдік ингредиенттері мен балық ұнының қосылуы аталды. Тіпті аз мөлшердегі балық ұны өнімдегі жалпы ПФАС деңгейін айтарлықтай арттыруы мүмкін.

Ет негізіндегі рациондар әлдеқайда таза болып шықты: кейбір жапон және австралиялық брендтерде ПФАС іздері мүлде болмаған. Мысықтарға арналған азықта ең жоғары концентрациялар Азия, АҚШ және Еуропада өндірілген балық консервілері мен паучтарда, әсіресе Тайландта жасалған өнімдерде анықталды.

ПФАС-тың азыққа түсу жолдары

ПФАС көбіне ластанған суда кездеседі. Мұндай суда өмір сүрген балықтан алынған арзан балық ұны арқылы ақуызбен бірге азыққа осы синтетикалық қосылыстар да түседі, себебі олар балықтың ағзасында өмір бойы жиналады.

Қосымша зерттеулер қажеттілігі

Мамандар адамдарға арналған шектерді жануарларға тікелей қолдануға болмайтынын атап өтеді. Қауіп-қатерді дұрыс бағалау үшін қосымша зерттеулер мен ветеринарияға арналған жеке нормативтер мен бағалау әдістерін әзірлеу қажет. Қазіргі уақытта мысықтар мен иттерге арналған мұндай азықты күнделікті тұтынудың ұзақ мерзімді әсері туралы деректер жеткіліксіз.

Қорытынды

Мәселе азықтың өзінде емес, оның құрамында ПФАС бар балықтың қолданылуында. Тіпті сырт көзге сапалы және жаңа көрінетін азықтың құрамында, егер онда «мәңгілік химикаттар» бар балық ингредиенті болса, қауіпті қосылыстар болуы мүмкін.

Зерттеу нәтижелері Environmental Pollution журналында жарияланды.