Ежелгі адамдардың тамақтану туралы түсініктері археологиялық әдістердің шектеулеріне байланысты ұзақ уақыт бойы толық болмады. Жаңа зерттеу палеолит дәуіріндегі аңшылар мен терімшілердің рационын нақтылап, олардың тағамының әртүрлілігі мен ерекше дайындалу тәсілдерін анықтады.

Ежелгі рационды зерттеудің ерекшеліктері

Бұрын ежелгі адамдардың тамақтануы туралы деректер негізінен жер астында жақсы сақталатын жануарлар мен балық сүйектерін талдауға, сондай-ақ негізінен ақуыз тұтынуды көрсететін изотоптық зерттеулерге сүйенетін. Бұл рационның негізі ет пен балық болғаны туралы әсер қалдырды, ал өсімдік тағамы көлеңкеде қалды, себебі жидектер мен саңырауқұлақтар сирек сақталады және олардың дайындалу тәсілдері белгісіз болып қала берді.

Зерттеудің жаңа тәсілі

Халықаралық зерттеушілер тобы біздің дәуірімізге дейінгі VI–III мыңжылдықтардағы Солтүстік және Шығыс Еуропа тұрғындарының аспаздық дәстүрлерін зерттеді. Талдау нысаны ретінде көне ыдыстардың бетінде қалған күйе таңдалды, ол соңғы дайындалған тағамдардың іздерін сақтап қалған. Зерттеу үшін липидтерді талдау және микроскопия әдістері қолданылды, бұл өсімдіктердің ұсақ бөлшектерін анықтауға мүмкіндік берді.

Негізгі нәтижелер

Дон өзенінің жоғарғы ағысынан Балтыққа дейінгі 13 археологиялық ескерткіштен 85 үлгі зерттелді. 58 үлгіден өсімдік құрылымдары табылды. Зерттеу ежелгі адамдардың тағам дайындау үшін өсімдіктерді саналы түрде таңдап, тұрақты дәмдік талғамдарын көрсеткенін көрсетті.

Айрықша назар бөріқарақат (калина) қолданылуына аударылды. Бұл жидектер шикі күйінде ащы және сәл улы, бірақ термиялық өңдеу оларды жеуге жарамды етеді. Микроскопиялық талдау бөріқарақат қалдықтарының жиі тұщы су балықтарының сүйек және қабыршақ фрагменттерімен, әсіресе тұқы тұқымдастарымен бірге кездесетінін көрсетті. Бұл жидектер қосылған қою балық сорпалары мен көжелерді қалпына келтіруге мүмкіндік берді. Ұзақ қайнату бөріқарақаттың ащылығын жойып, балық тағамның нәрлілігін арттырған.

Күйеден жабайы дәнді дақылдар, бұршақ тұқымдастар және амарант тұқымдасына жататын өсімдіктер — лебеда мен жабайы қызылша қалдықтары да табылды. Тағамға тек тұқымдар ғана емес, жапырақ, сабақ, тамырлар да пайдаланылған. География аспаздық талғамға әсер еткен: қазіргі Литва мен Польша аумағында балық, бөріқарақат және жабайы шөптер қосылған тағамдар жиі кездессе, Дон бассейнінде балық дәнді және бұршақ дақылдарымен бірге пайдаланылған.

Аспаздық технологиялар мен дәстүрлер

Керамикалық ыдыстар тағам дайындаудың бір ғана тәсілі болған. Археологиялық қабаттарда көмірде қуырылған немесе шұңқырларда ыдыссыз пісірілген жаңғақтар мен түйнектердің қалдықтары көптеп кездеседі. Ыдыстар күрделі, құрамында бірнеше ингредиент араласатын және ұзақ қайнатуды қажет ететін тағамдарды дайындау үшін қолданылған. Статистикалық талдау тағам түрі мен ыдыс жасау технологиясы арасында байланыс бар екенін көрсетті, бұл аспаздық дәстүрлер мен қыш өнерінің тығыз байланысын дәлелдейді.

Зерттеудің шектеулері

Күйе тек белгілі бір жағдайда, мысалы, тағам ыдыстың қабырғасына жабысып күйгенде түзіледі, бұл барлық аспаздық әдістерге тән емес. Сонымен қатар, органикалық қалдықтардың сақталуы жерлеу жағдайына байланысты. Сондықтан алынған деректер негізінен күйе түзілуіне ықпал ететін тағамдар мен дайындалу тәсілдерін көрсетеді және ежелгі рационның барлық алуан түрлілігін толық сипаттай алмайды.

Қорытынды

Зерттеу ежелгі адамдардың аспаздық дәстүрлері бұрын ойлағаннан әлдеқайда күрделі әрі алуан түрлі болғанын дәлелдейді. Ежелгі аңшылар мен терімшілер өсімдік пен жануар тектес өнімдердің кең ауқымын қолданып, оларды күрделі тағамдарда біріктіріп, әртүрлі дайындау технологияларын пайдаланған.