Ортағасырлық Данияда жерлеу орны адамның әлеуметтік мәртебесі мен материалдық жағдайын жиі көрсететін. Христиандар жерлеу үшін беделді учаскелерді сатып ала алатын, ал шіркеуге жақын жерлерде жерлену құны жоғары болатын. Бұл жүйе аурулардың қайтыс болғаннан кейінгі әлеуметтік мәртебеге әсерін зерттеуге, әсіресе алапес пен туберкулезбен ауырған адамдарға назар аударуға мүмкіндік берді.

Зерттеу барысы

Зерттеуге Даниядағы бес ортағасырлық зираттан алынған 939 ересек адамның қаңқасы талданды, олардың үшеуі қалалық, екеуі ауылдық жерлерде орналасқан. Бұл қалалық және ауылдық тұрғындардың жерлеу ерекшеліктерін салыстыруға мүмкіндік берді. Қалаларда халық тығыздығы жоғары болғандықтан, алапес пен туберкулез сияқты жұқпалы аурулардың таралуына жағдай жасалды.

Алапес көбінесе адамның беті мен аяқ-қолдарында айқын іздер қалдырып, ауруды оңай тануға мүмкіндік беретін. Ал туберкулез керісінше, көбіне жасырын өтіп, ұзақ уақыт бойы айқын белгілерсіз дамитын, сондықтан мүгедектікке әкелмейтін. Сол заманда жұқпалы аурулардың себептері мен таралу жолдары белгісіз болғандықтан, туберкулезбен ауырғандар алапеске шалдыққандардай әлеуметтік стигмаға ұшырамаған болуы мүмкін.

Әдістеме және нәтижелер

Зерттеушілер қаңқаларда ауру белгілерін анықтап, қайтыс болғандардың жасын бағалады. Әр зират үшін егжей-тегжейлі карталар жасалып, жерлеу мәртебесіндегі айырмашылықтар, соның ішінде діни ғимараттардың ішіндегі жерлеулер анықталды. Құжаттық деректер беделді жерлеу орындары үшін ақы төлеуге болатынын, ал ауқатты адамдар — қайырымдылар, рыцарлар мен дін қызметкерлері — өз мәртебесін пайдаланып, беделді орындарға жерлене алатынын растайды.

Жалпы алғанда, аурудың болуы мен жерлеу мәртебесі арасында тұрақты байланыс анықталмады. Тек бір жерде — Рибе қалалық зиратында — денсаулық пен жерлеу орны арасында байланыс байқалды: беделсіз аймақтарда жерленгендердің үштен бірі туберкулезбен ауырған, ал монастырь мен шіркеуде жерленгендер арасында бұл көрсеткіш 12% болды. Дегенмен, бұл аурулар беделді аймақтарда да кездескендіктен, бұл айырмашылық туберкулездің таралу ерекшеліктерін көрсетеді, әлеуметтік стигманы емес.

Аурулардың таралу ерекшеліктері

Туберкулез барлық бес зиратта анықталды. Әсіресе Дроттен қалалық учаскесі ерекшеленді: мұнда қабірлердің жартысына жуығы беделді аймақтарда орналасқан, ал қаңқалардың 51%-ында туберкулез белгілері табылды. Зерттеушілер ауқатты адамдар жақсы өмір сүру жағдайларының арқасында бұл аурумен ұзақ өмір сүрген, сондықтан сүйектерінде аурудың іздері жиі байқалған деп болжайды.

Қорытындылар

Алынған деректер ортағасырлық қоғамдарда көзге көрінетін аурулары бар адамдарды автоматты түрде шеттеткен деген кең тараған пікірге күмән келтіреді. Көп жағдайда ауыр науқастар көршілерімен қатар, айқын кемсітусіз жерленген.

Кейбір зираттардағы жерлеу тәжірибесін толық түсіну үшін қосымша қазбалар қажет. Сондай-ақ, қатаң диагностикалық критерийлер кейбір инфекцияларды анықтауға мүмкіндік бермеген, өйткені барлық бактерия тасымалдаушыларында сүйек өзгерістері бола бермейді. Геномдық әдістер қолданылмайынша, бұл аурулардың өткен қоғамдарға әсерін толық ашу мүмкін емес.