Австралопитектер және босану қиындықтары: эволюциялық аспектілер

Австралопитектердегі босану моделдері

Жаңа зерттеу барысында австралопитектердің босану процесі модельденіп, қазіргі әйелдердің босануымен салыстырылды. Нәтижелер көрсеткендей, ежелгі гоминидтер де қынап арқылы босану кезінде перинэя жыртылу қаупіне XXI ғасыр әйелдерімен шамалас ұшыраған.

Тік жүру мен жамбас құрылымының эволюциясы

Тік жүру адам ата-бабаларында ми көлемі ұлғайғанға дейін-ақ пайда болған. Төрт миллион жыл бұрын австралопитектер екі аяқпен сенімді қозғалған. Тік жүрудің артықшылықтары — айналаны жақсы көру, заттарды тасу мүмкіндігі және ағаштар арасында қозғалғанда энергияны үнемдеу. Бірақ бұл бейімделу жамбас құрылымының өзгеруін талап етті.

Екі аяқпен жүру үшін жамбас ауырлықты көтеріп, тұрақтылықты қамтамасыз етуі, омыртқаға тірек болып, ішкі ағзаларды қорғауы керек еді. Эволюция барысында Homo туысының өкілдерінде жамбас қысқарып, кеңейіп, босану жолының формасы өзгерді. Оның жоғарғы және төменгі бөліктері әртүрлі бағытталғандықтан, босану кезінде нәресте бұрылуы керек болды. Сонымен қатар, жаңа туғандардың миы мен басы үлкейіп, босану процесін күрделендірді.

Адамтектес маймылдармен салыстыру

Адамтектес маймылдарда, мысалы, шимпанзеде, негізінен төрт аяқпен қозғалатындықтан, жамбас ұзын әрі тар, ал босану жолы түзу келеді. Бұл олардың төлдерінің босану кезінде күрделі бұрылыстарсыз өтуіне мүмкіндік береді.

Австралопитектердегі босану қиындықтарын зерттеу

Халықаралық мамандар тобы Африкада екі- төрт миллион жыл бұрын өмір сүрген үш жақсы сақталған австралопитек жамбас сүйектерін зерттеді: әйгілі Люси (Australopithecus afarensis), Sts 14 (Australopithecus africanus) және MH2 (Australopithecus sediba). Барлық үш реконструкцияланған жамбас ұқсас ерекшеліктерге ие болды: босану жолының кіреберісі көлденең сопақ, яғни солдан оңға қарай алдыңғы-артқы бағытқа қарағанда кеңірек, әрі қазіргі адам мен басқа адамтектес маймылдар арасындағы аралық сипаттарды көрсетті.

Ұрықтың өтуін модельдеу

Босану моделін жасау үшін жүкті әйелдің МРТ деректері қолданылып, жамбас түбі бұлшықеттерінің үш өлшемді моделі жасалды. Кейін бұл құрылым австралопитектердің анатомиясына бейімделді. Симуляцияда жаңа туған австралопитектің ми массасы — шамамен 110 грамм (қазіргі нәрестеде 350–400 грамм) ескерілді. Дегенмен, австралопитектің салыстырмалы түрде шағын жамбасына түсетін жүктеме айтарлықтай болды.

Талдау нәтижелері

Талдау көрсеткендей, босану кезінде австралопитектердің жамбас түбі бұлшықеттеріне түсетін қысым 4,9-дан 10,7 мегапаскальға дейін жеткен. Қазіргі әйелдерде бұл көрсеткіш 5,3–10,5 мегапаскаль аралығында. Яғни, мәндер өте ұқсас болды.

Бұл австралопитектердің босану кезінде жамбас түбі бұлшықеттеріне түсетін жүктеме қазіргі әйелдермен шамалас болғанын көрсетеді. Демек, австралопитек аналықтары да перинэя жыртылу қаупіне ұшыраған. Босану қиындықтары тік жүру пайда болғаннан бастап — шамамен төрт миллион жыл бұрын — адам ата-бабалары қазіргі адамдар сияқты мәселелерге тап болған.

Зерттеудің шектеулері

Зерттеушілер австралопитектердің жамбас түбі бұлшықеттерінің құрылымы қазіргі адамдардан өзгеше болуы мүмкін екенін, бұл тіндердің жыртылуға төзімділігіне әсер етуі ықтимал екенін атап өтті. Егер бұлшықеттер мықты болса, жыртылу қаупі азаяды, әлсіз болса — артады. Сонымен қатар, талдау тек үш түрлі австралопитек жамбасына негізделген, әрқайсысы әртүрлі түрге тиесілі. Бұдан да көне гомининдердің жақсы сақталған жамбас сүйектері әлі табылған жоқ.

Зерттеу нәтижелерінің жариялануы

Зерттеу нәтижелері The Anatomical Record журналында жарияланды.