Халықаралық зерттеушілер тобы ежелгі приматтың қазба қалдықтарын тапты. Бұл примат қазіргі адамтәрізді маймылдарға апаратын эволюциялық тармақтың ең жақын белгілі туысы болып шықты. Жаңа туыс пен түрге Masripithecus moghraensis атауы берілді; табылған қалдықтардың жасы 17–18 миллион жыл деп бағаланады. Бұл жаңалық адамтәрізді маймылдардың шығу тегі туралы түсініктерді айтарлықтай өзгертуі мүмкін, себебі бұрын олардың эволюциясы көбіне Шығыс Африкамен байланыстырылатын, ал жаңа деректер басқа аймақты меңзейді.

Приматтардың эволюциялық бөлінуі

Шамамен 25 миллион жыл бұрын тармұрынды маймылдар (Catarrhini) екі эволюциялық тармаққа бөлінді: адамтәрізді маймылдар (Hominoidea) және мартышкалар (Cercopithecoidea). Бұл оқиға Афро-Арабия аймағында болған деп есептеледі.

Миоцен дәуірінде (23-тен 5 миллион жыл бұрын) адамтәрізді маймылдар айтарлықтай әртүрлілікке ие болып, уақыт өте келе Еуропа мен Азияға тарады. Дегенмен, олардың ортақ арғы тегі қайда және қашан пайда болғаны ұзақ уақыт белгісіз болып келді.

Мысырдағы жаңа олжалар

2023 және 2024 жылдары Мысырдың солтүстігіндегі Вади-Могра аймағында жүргізілген палеонтологиялық қазбалар кезінде 17–18 миллион жылдық қабаттардан екі ежелгі приматтың жақ сүйектері мен тістері табылды. Барлығы төрт үлгі анықталды, олардың ішінде ең құндысы — жақсы сақталған ірі азу және қазық тістері бар төменгі жақтың алдыңғы бөлігі, бұл бір дараға тиесілі. Екінші приматтан тек жақ сүйегінің бір бөлігі ғана сақталған.

Зерттеу нәтижесінде ғылымға жаңа туыс пен түр — Masripithecus moghraensis анықталды. Туыс атауы арабша Masr («Мысыр») және грекше pithēkos («маймыл») сөздерінен құралған, ал түр атауы табылған жерге байланысты берілген. Бұл жануар қазіргі адамтәрізді маймылдарға апаратын эволюциялық тармақтың ең жақын туыстарының бірі болғаны анықталды.

Морфологиялық ерекшеліктері

Бұл табылған қалдықты адамтәрізді маймылдарға жатқызуға мүмкіндік берген басты белгі — жақ құрылымындағы осы топқа тән ерекше белгілердің үйлесімі. Әсіресе ірі қазық тістер, премолярлар мен дөңгелек, айқын бедерлі шайнау беті бар азу тістер назар аударады. Masripithecus moghraensis-тің екінші және үшінші азу тістері шамамен бірдей көлемде.

Бұл ерекшеліктер жануардың икемді қоректенуін көрсетеді: Masripithecus moghraensis негізінен жемістермен қоректенген, бірақ қатты тағамдарды, мысалы, жаңғақтарды да жей алған. Приматтың салмағы 21–28 килограмм деп бағаланады. Бірінші үлгінің ірі қазық тістері оның еркек болғанын көрсетеді; екінші үлгінің жақ құрылымы да еркекке тән. Екі приматтың көлемі кәдімгі шимпанзенің ұсақ ұрғашысымен шамалас болған.

Зерттеудің шектеулері

Бұл арғы тектің өмір салтын толық қалпына келтіру үшін аяқ-қол сүйектері жетіспейді, сондықтан оның негізінен ағаштарда ма, әлде жерде жүргенін анықтау мүмкін емес.

Табылған жердің географиялық маңызы

Бұл жаңалықтың басты тосынсыйы — табылған жердің географиясы. Бұған дейін ежелгі адамтәрізді маймылдардың маңызды қазбалары негізінен Шығыс Африкада табылған еді, сондықтан құрлықтың солтүстігінен қазба қалдықтарының табылуы күтпеген жағдай болды. Бұл деректер адамтәрізді маймылдардың эволюциясы қай жерде басталғаны туралы түсініктерді өзгертуі мүмкін. Осы аймақтағы болашақ зерттеулер Hominoidea-ның ерте эволюциясы туралы жаңа мәліметтер беруі ықтимал.

Зерттеу нәтижелері Science журналында жарияланды.