Африкалық жүрекжапырақты жарқанаттарда (Cardioderma cor) адам жасушаларына ене алатын альфа-коронавирус анықталды. Бұл вирус адам өкпесінде кең таралған CEACAM6 ақуызын пайдаланады, бұл жануарлардан адамға вирус жұғу қаупін арттырады.

CEACAM6 ақуызының рөлі

CEACAM6 ақуызы адам өкпесінде классикалық коронавирус рецепторларына қарағанда жиі кездеседі, сондай-ақ ішекте де болады. Оның ең жоғары концентрациясы бронхылардағы бокал тәрізді жасушалар мен альвеолоциттерде байқалады — бұл жасушалар тыныс алу жолдарының инфекцияларымен алғаш болып байланысады. Сонымен қатар, CEACAM6 Крон ауруы кезінде ішек таяқшасы Escherichia coli және Candida albicans саңырауқұлағы тудыратын инфекциялардың жабысуы мен дамуына ықпал етеді.

Вирустық ақуыздарды зерттеу

Зерттеу барысында альфа-коронавирустардың 40 спайк-ақуыз үлгісі талданды, яғни вирус жасушаға жабысатын ақуыздар. Тек KY43 штаммы ғана адамның өкпе және ішек жасушаларын жұқтыра алды. Ақуыздық өзара әрекеттесу мен РНҚ-интерференция әдістері арқылы вирустың дәл CEACAM6-пен байланысатыны дәлелденді. Бұл ақуызды алып тастағанда жұқтыру тоқтады, ал жасанды CEACAM6 қосқанда инфекция қайтадан мүмкін болды.

Өзара әрекеттесудің құрылымдық ерекшеліктері

Рентгендік құрылымдық талдау вирустың жасушаға жабысатын бөлігі CEACAM6-ның бір доменін қамтып, гидрофобты қалта түзетінін көрсетті, онда майда еритін молекулалар орналасады. Осындай доменді тышқан гепатитінің бета-коронавирустары (MHV) да пайдаланады, бірақ олар осы ақуыздар тобының басқа мүшесі — CEACAM1-мен байланысады.

Вирустың таралуы мен эволюциясы

Кенияның Тана-Ривер және Таита-Тавета округтеріндегі 368 тұрғынның қанын талдау жүрекжапырақты жарқанаттар мекендейтін аймақтарда вирустың адамға белсенді жұғу белгілерін анықтамады. Тек кейбір адамдарда басқа коронавирустарға айқаспалы реакция нәтижесінде пайда болған болуы мүмкін антиденелердің жоғары деңгейі байқалды. CEACAM6-пен байланысатын туыстас вирустар тек Кенияда ғана емес, Ресей мен Қытайда да табылды. Генетикалық талдау CEACAM6-пен байланысу қабілеті әртүрлі эволюциялық тармақтарда кемінде екі рет тәуелсіз пайда болғанын көрсетті, бұл осы вирустар тобының адамға бейімделу әлеуетінің жоғары екенін білдіреді.

Қауіптер мен мониторинг үшін маңызы

Қазіргі уақытта адам CEACAM6 ақуызын тек африкалық вирус изоляттары ғана тани алады. Азиялық нұсқалар жарқанаттардың CEACAM6 ақуызын пайдаланады, бірақ адамдікін емес. Дегенмен, спайк-ақуыздағы бірнеше аминқышқылдарының өзгеруі иелер аясын кеңейтуі мүмкін. Бұл зооноздық қауіптерді бақылауда тек классикалық рецепторларды ғана емес, басқа да факторларды ескеру қажеттігін көрсетеді.