Швед және испан биологтары қызылмойын түнқұстарының өмірлік циклі Ай фазаларымен тығыз байланысты екенін анықтады. Толық ай кезінде бұл түнгі құстар ең белсенді болып, аң аулап, салмақ жинайды, ал жаңа айдың қараңғы түндерінде энергия тапшылығына ұшырап, жеңіл ұйқы күйіне өтеді. Жарықтың өзгеруі құстардың күнделікті метаболизміне ғана емес, маусымдық көші-қон мен көбею мерзімдеріне де әсер етеді.

Ай фазаларының мінез-құлық пен физиологияға әсері

Ұзақ уақыт бойы ай сәулесінің түнгі жануарлардың мінез-құлқына әсер ететіні болжанғанымен, бұл процесті табиғи жағдайда бақылау қиын болды. Қызылмойын түнқұстар (Caprimulgus ruficollis) ұшатын жәндіктермен қоректенеді, оларды ымыртта немесе ай жарығында аулайды. Жақында ғана жарықтың ауысуы бұл құстардың энергетикалық балансына қалай әсер ететіні және Ай болмаған кезде, яғни визуалды аң аулау мүмкін болмаған кезеңде қалай тірі қалатыны белгісіз еді.

Он жыл бойы зерттеушілер Испаниядағы Доньяна ұлттық паркінде түнқұстарды бақылады. 74 ересек құстың арқасына салмағы шамамен екі грамм болатын шағын датчиктер орнатылды. Акселерометрлер ұшу кезеңдерін тіркеді, температуралық сенсорлар тері температурасын өлшеді, ал кіріктірілген GPS модульдері қозғалыс маршруттарын қадағалады.

Сонымен қатар, құстарды тәуліктің әртүрлі уақытында ұстап, өлшеп, бұлшықетті асқазанның толуын анықтау үшін ішін сипалады. Бұл әдіс арқылы қоректің қорытылу жылдамдығын дәл есептеп, Ай фазасына байланысты тәуліктік энергия шығыны мен кірісін модельдеуге мүмкіндік туды.

Бақылау нәтижелері

Деректер түнқұстардың ең белсенді аң аулау және қоректену кезеңі толық айға сәйкес келетінін көрсетті. Айлы жарық түндерде құстар үзіліссіз дерлік ұшып, май қорын жинайды. Популяция салмағы толық айдан кейін шамамен алты күн өткенде ең жоғары деңгейге жетеді. Ал жаңа айдың қараңғы түндерінде құстар күн батқаннан кейін ұшуды бірден тоқтатады.

Айсыз аш түндерді еңсеру үшін түнқұстарда физиологиялық бейімделулер қалыптасқан. Таңғы және кешкі қысқа ымырт кезеңдерінде құстар серпімді бұлшықетті асқазандарын жәндіктермен толтырады. Бір аң аулау кезінде түнқұс дене салмағының 13%-ына тең мөлшерде қорек жей алады (майды есептемегенде). Бұл қорды қорытуға шамамен 6,5 сағат кетеді. Алайда, Африкадағы қыстау кезінде түн ұзақтығы 12 сағатқа дейін созылып, алынған калория таңға дейін жетпей қалады.

Бұл кезеңді аман өткізу үшін құс торпор деп аталатын энергия үнемдейтін күйге енеді. Ай батқаннан кейін шамамен бір сағат өткенде дене температурасы әдеттегі 38-ден 35 градусқа, кейде тіпті 30 градустан төмен түседі. Қысқа мерзімді ұйқы күйі таңғы ымыртқа дейін әлсіреуден сақтайды.

Ай циклдерінің өмірлік оқиғалармен байланысы

Ай циклдері популяция өміріндегі ірі оқиғаларды да синхрондайды. Көктемгі Африкадан Еуропаға көшу толық айдан кейін орта есеппен 13 күн өткенде шарықтау шегіне жетеді. Көбею де ай күнтізбесіне байланысты: аналықтар жұмыртқаларын балапандардың келесі толық айда жарыққа шығатындай етіп салады, бұл кезде қорек табу оңайырақ. Ал қауырсын ауыстыру мерзімі ай жарығына тәуелді емес.

Зерттеу Айдың түнгі құстар метаболизмін реттейтінін көрсетті. Түнгі экологиялық нишаны игеру үшін жануарлар кең ас қорыту мүшелерін және дене температурасын тікелей бақылау қабілетін дамытқан.