Көгершіндер ұзақ қашықтықтан үйіне қалай жол табады

Зерттеулер көрсеткендей, көгершіндердің ұзақ ұшудан кейін үйіне қайта оралу қабілеті тек миы мен көруіне ғана емес, бауырдың қызметіне де байланысты болуы мүмкін. Жақында алынған ғылыми деректер көгершіндердің бауырындағы иммундық жасушалар Жердің магнит өрісін сезіне алатынын, бұл құстарға ішкі компас қызметін атқаратынын көрсетті.

Құстардың навигациясында магниторецепцияның рөлі

Көп жылдан бері көші-қон және хат тасушы құстардың геомагниттік өріске сүйеніп бағыт алатыны белгілі, әсіресе күн немесе жұлдыздар сияқты басқа бағдарлар қолжетімсіз болғанда. Магниторецепция құстарға өз орнын анықтап, қозғалыс бағытын таңдауға көмектеседі, бірақ бұл процестің нақты механизмдері ұзақ уақыт бойы түсініксіз болып келді. Түрлі гипотезалар бар, мысалы, магнит өрістерін көздегі жарыққа сезімтал молекулалар арқылы немесе тұмсықтағы магнитті бөлшектер арқылы сезіну мүмкіндігі, бірақ олардың ешқайсысы толықтай тәжірибелік дәлелденген жоқ.

Магниторецепция механизмдері туралы жаңа деректер

Science журналында жарияланған жаңа зерттеуде ғалымдар балама механизмді қарастырды. Көгершіндердің бауырында орналасқан макрофагтар – иммундық жасушалар – магниттік қасиеттерге ие екені анықталды. Бұған дейін осындай қасиеттер тышқандар мен адамдардың макрофагтарында да табылған, онда олар эритроциттер ыдырағанда темір жинаумен байланысты. Темір макрофагтарда ферритин нанокапсулалары түрінде жиналады, бұл оны уытсыз күйде сақтауға мүмкіндік береді.

Көгершін тіндерінің магниттік қасиеттерін тексеру үшін зерттеушілер вибрациялық магнитометрия және магниттік жасуша сепарациясы әдістерін қолданып, тұмсық, бұлшықет, ми, көз, көкбауыр және бауыр сияқты әртүрлі ағзаларды талдады. Ең көп темір бауырда анықталды, ал осы ағзаның макрофагтары магнит өрістеріне ең жоғары сезімталдық көрсетті.

Тәжірибелік дәлелдер

20 шақырымнан астам қашықтықтан үйіне қайтуға үйретілген көгершіндерге жүргізілген тәжірибелерде бұлтты күндері, яғни күн жасырынған кезде, бауыр макрофагтары алынған құстар бағдарын жоғалтқаны байқалды. Ал шуақты күндері мұндай көгершіндер күнге қарап сәтті оралды. Бұл нәтижелер бауыр мен ондағы иммундық жасушалардың көгершіндерге геомагниттік өрісті сезінуге және басқа бағдарлар болмаған жағдайда бағытты сақтауға көмектесетінін растады.

Сигналдың миға берілуі

Қосымша зерттеулер бауырдағы темірге бай макрофагтардың жүйке талшықтарының жанында орналасқанын көрсетті, бұл талшықтар ақпаратты миға жеткізетін жол болуы мүмкін. Бұл жаңалық жануарларда магнит өрісін қабылдаудың бұрын белгісіз механизмін көрсетеді және Жердің магнит өрісін дене арқылы қабылдап, қозғалысты басқару үшін миға жеткізуге болатынын алғаш рет нақты дәлелдеді.