Медицина тәжірибесінде алғаш рет бала кезінде жыныстық жетілуден бұрын мұздатылған ұрық безі тінін пайдаланып, ер адамның сперматогенезін қалпына келтіру мүмкін болды. Криоконсервациядан 16 жыл өткен соң, трансплантацияланған тін сперматозоидтар өндіре бастады.

Фертильділікті сақтау мәселесі

Қазіргі заманғы емдеу әдістері, әсіресе онкологиялық ауруларды емдеу, пациенттердің өмір сүру ұзақтығын айтарлықтай арттырды. Алайда, қарқынды химиялық және сәулелік терапия жиі сперматозоидтар түзілетін жасушаларды зақымдап, бедеулікке әкелуі мүмкін. Ересек ер адамдар болашақта экстракорпоралды ұрықтандыру үшін алдын ала шәуетін мұздата алады. Ал жыныстық жетілмеген ұл балаларда мұндай мүмкіндік жоқ, себебі олардың ағзасы әлі жетілген сперматозоидтар өндірмейді. Сондықтан олар үшін фертильділікті сақтаудың жалғыз мүмкін жолы — сперматогониялық бағаналы жасушалар бар ұрық безі тінін криоконсервациялау.

Технологияның дамуы

Соңғы онжылдықтарда осындай процедура мыңдаған пациенттерге ұсынылды. 2002-2022 жылдар аралығында Еуропа, АҚШ және Австралияда үш мыңнан астам ұл бала ем басталар алдында ұрық безі тінінің үлгілерін сақтауға келісті. Ол кезде бұл үлгілердің болашақта фертильділікті қалпына келтіру үшін қолданылатынына сенім болмаған еді.

Алғашқы сәтті жағдай

2008 жылы орақ тәрізді жасушалы анемия диагнозы қойылған, жоғары дозалы химиотерапия мен қан түзуші бағаналы жасушаларды трансплантациялау алдында тұрған 10 жастағы ұл баланың бір ұрық безі алынып, оның тінінің шағын бөліктері мұздатылды. 16 жылдан кейін, пациент әке болғысы келгенде, тексерулер оның ағзасында дербес сперматозоидтар іс жүзінде өндірілмейтінін көрсетті. Оған бұрын мұздатылған 11 тін фрагменті трансплантацияланды: бір бөлігі қалған ұрық безіне, бір бөлігі ұманың терісінің астына орналастырылды, бұл жыныс жасушаларының жетілуіне қажетті ересек ағзаның гормондары мен басқа да факторларының әсерін қамтамасыз ету үшін жасалды.

Трансплантациядан бір жыл өткен соң, ғалымдар зерттеу үшін трансплантацияланған тіннің бір бөлігін алды. Бірнеше үлгіден сперматогониялық бағаналы жасушалар мен белсенді сперматогенез белгілері анықталды. Бір үлгіден жетілген сперматозоид табылды — бұл пациенттің жыныстық жетілуіне дейін мұздатылған ұрық безі тінін трансплантациялағаннан кейін алынған тарихтағы алғашқы жағдай. Бұған дейін мұндай нәтижеге тек зертханалық жануарларда қол жеткізілген еді.

Болашағы мен әрі қарайғы зерттеулер

Трансплантат экстракорпоралды ұрықтандыру үшін көбірек сперматозоид алу мақсатында сақталды. Ең басты зерттелетін сұрақ — осылай алынған еркек жыныс жасушалары жұмыртқа жасушасын ұрықтандырып, сау бала дүниеге әкеле ала ма деген мәселе.

Зерттеушілер бала кезінде ем алдында ұрық безі тінін сақтаған басқа ер адамдар да болашақ сынақтарға қатысады деп үміттенеді. Бұл технологияның қайталану мүмкіндігін және ең тиімді жағдайларын анықтауға мүмкіндік береді.

Қазіргі уақытта дайын емдеу әдісі туралы айтуға әлі ерте. Трансплантациядан кейін алынған сперматозоидтардың ұрықтандыру және эмбрионның қалыпты дамуы тұрғысынан толыққанды болатыны әзірге белгісіз. Дегенмен, алынған нәтижелер алғаш рет бұрын ата-ана болу мүмкіндігі іс жүзінде жоғалған деп есептелген ұл балаларға нақты үміт береді.