Әлемде жыл сайын денге қызбасының 400 миллионға дейінгі жағдайы тіркеледі — бұл масалар арқылы таралатын вирустық инфекция. Көптеген адамдарда ауру ешқандай белгілерсіз өтеді, бірақ қайта жұққанда ауыр асқынулар қаупі айтарлықтай артады. Бұл вирустың туа біткен иммунитетті «қайта бағдарламалай» алуымен байланысты, ал мұндай өзгеріс вакцинация кезінде байқалмайды.

Жаһандық қауіп және статистика

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы денге вирусын эпидемия немесе пандемия тудыруы мүмкін патогендер тізіміне енгізді. Тек 2024 жылдың қаңтарынан сәуіріне дейін денге қызбасымен кемінде жеті миллион адам ауырған, ал 2025 жылдың қаңтарынан шілдесіне дейін 97 елде төрт миллионнан астам жұқтыру жағдайы тіркелген. Эндемиялық аймақтарда, әсіресе медицина деңгейі төмен жерлерде, көптеген жағдайлар есепке алынбай қалуы мүмкін. Вирусқа тікелей әсер ететін арнайы ем болмағандықтан, дәрігерлер қолдаушы терапия қолданады.

Аурудың ерекшеліктері

Денгемен алғаш рет ауырғанда, науқастардың көпшілігінде ауру симптомсыз өтеді немесе жоғары температура, бас ауруы, бөртпе және буындардағы ауырсынумен жүруі мүмкін. Бірақ қайта жұққанда, ағзаның зақымдануы мен ішкі қан кетулерге әкелетін ауыр түрі дамуы ықтимал. Бұл вирустың төрт серотипінің болуымен байланысты: адам денгемен төрт ретке дейін ауыруы мүмкін, ал асқынулар көбіне қайта жұққанда пайда болады.

Вакцинация: тиімділігі мен шектеулері

ДДҰ мақұлдаған CYD-TDV және TAK-003 сияқты вакциналар денгемен бұрын ауырған адамдарда жоғары тиімділік көрсетті — вакцинация оларды вирустың барлық түрінен қорғайды. Ал бұрын инфекциямен кездеспегендерде, екі доза алғаннан кейін де иммундық жауап бұрын ауырғандарға қарағанда әлсіз болады.

Иммундық жауапты зерттеу

Мұндай айырмашылықтың себептерін анықтау үшін Дьюк университеті (АҚШ) мен Сингапур Ұлттық университетінің халықаралық ғалымдар тобы TAK-003 вакцинасын үш тәуелсіз топта зерттеді. АҚШ-та 26 сау қатысушыға 90 күн аралықпен екі доза вакцина салынды, ал Сингапурда 50 вакцина алмаған еріктіден (жақында денгемен ауырмаған) қан үлгілері жиналып, талданды. Олардың арасында серопозитивті (бұрын ауырған) және серонегативті (ешқашан вируспен кездеспеген) адамдар болды.

Med журналында жарияланған нәтижелерге сәйкес, денгемен ауырғандарда туа біткен иммундық жасушалардың (әсіресе вирусты жиі жұқтыратын моноциттер мен дендритті жасушалар) белсенділігі вакцинацияға дейін-ақ өзгерген. Сондай-ақ, оларда вирустың көбеюіне кедергі келтіретін гендердің (RSAD2/viperin, IFIT1 және IFIT3) белсенділігі төмендеген. Қызығы, дәл осы «әлсіреген қорғаныс» антиденелердің белсендірек түзілуіне ықпал еткен.

Денгемен ешқашан ауырмағандарда вакцинациядан кейін антиденелер түзілгенімен, екінші дозадан кейін де бейтараптаушы антиденелер деңгейі бұрын ауырған және TAK-003-тің бір дозасын алғандарға қарағанда төмен болды. Айырмашылық әсіресе реакция ұзақтығында байқалды: серонегативті қатысушыларда гендердің белсенділік шыңы тез басылды, ал серопозитивтілерде өзгерістер бірнеше айға дейін сақталды.

Болашағы мен қорытындылар

TAK-003 вакцинасы туа біткен иммунитетті ұзақ мерзімді «қайта бағдарламалауды» тудырмайтындықтан, зерттеушілер мұндай өзгеріс «жабайы» вируспен және белгілі бір вирус жүктемесімен тікелей байланыс қажет деп болжайды. Яғни, вакцина иммунитетті тек «аздап жаттықтырады». Ғалымдар алынған мәліметтер қолданыстағы вакциналарды тиімдірек пайдалануға көмектеседі деп санайды, бірақ алдағы 10 жылда денгеге қарсы мінсіз препараттың пайда болуын күтуге болмайды.