Ғалымдар ішек микробиомын зерттеуде айтарлықтай мәлімет жинағанымен, ауыз қуысының микробиомы әлі де толық зерттелмеген сала болып қала береді. Мысалы, жақында зерттеушілер ауыз қуысында бұрын белгісіз болған алып ДНҚ фрагменттерін тапты.

Сіз, бәлкім, адам ағзасындағы әрбір жасушаның ядросында ДНҚ спиральдары бір-бірімен өріліп, біздің өмірімізді басқаратын сызбалар рөлін атқаратынын білетін шығарсыз. Бірақ кейбір жасушаларда қос спиральға жатпайтын ДНҚ фрагменттері де болатынын естімеген боларсыз. Бұл жеке генетикалық элементтер хромосомадан тыс ДНҚ (ecDNA) деп аталады. Олар қатерлі ісіктердің дамуы мен өсуіне әсер етуі мүмкін, сондай-ақ қартаюмен байланысты хромосомалардың ұштарындағы қорғаныш теломерлерді қолдауға көмектеседі.

Адам сілекейінде ecDNA бар-жоғын зерттеген Токио университетінің ғалымдары жаңа зерттеу нәтижелеріне қатты таңғалды. Олар ecDNA-ны ауыз қуысының микробиомында, Streptococcus salivarius бактерияларының ішінде жасырынған күйде тапты, әрі бұл фрагменттер өте ірі болып шықты. Ғалымдар оларды "Inocles" деп атады.

«Ауыз қуысының микробиомында көптеген түрлі бактериялар бар екенін білеміз, бірақ олардың көпшілігінің қызметі мен оны қалай жүзеге асыратыны әлі белгісіз», — дейді зерттеудің жетекші авторы Юя Кигучи. — «Біз осыны зерттей отырып, Inocles — хромосомадан тыс ДНҚ-ның мысалын таптық. Бұл — кітапқа қосымша ескертпелер қоса тіркелгендей, біз енді ғана оларды оқып, не үшін қажет екенін түсіне бастаймыз».

Бұрын белгісіз генетикалық материалды анықтау үшін зерттеушілер адам сілекейінен алынған ДНҚ-ны картаға түсірудің өз әдісін жасады. Әдеттегі талдауда алынатын ұсақ ДНҚ фрагменттеріне назар аударудың орнына, олар preNuc деп аталатын, әлдеқайда ұзын ДНҚ тізбектерін ұстап қалатын әдісті ойлап тапты. Бұл тәсіл оларға Inocles-ті ауыз бактерияларының ішінде анықтауға мүмкіндік берді.

«Inocle геномының орташа ұзындығы 350 мың негіз жұбын құрайды — бұл генетикалық тізбектердің ұзындығын өлшейтін бірлік, сондықтан бұл адам микробиомындағы ең ірі хромосомадан тыс генетикалық элементтердің бірі», — дейді Кигучи. — «Плазмидалар, басқа хромосомадан тыс ДНҚ түрлері, әдетте бірнеше ондаған мың негіз жұбына ғана жетеді. Inocles-тің мұндай ұзындығы оған әртүрлі қызметтерге жауап беретін гендерді, соның ішінде тотығу стрессіне төзімділік, ДНҚ-ның зақымдануын қалпына келтіру және жасуша қабырғасына қатысты, мүмкін, жасушадан тыс стресс жағдайына бейімделуге қатысатын гендерді қамтуға мүмкіндік береді».

Дегенмен, зерттеушілер бұл ірі ecDNA блоктарының нақты қандай рөл атқаратынына әлі толық көз жеткізген жоқ және оларды, әсіресе құрамындағы белгісіз гендерді зерттеу үшін қосымша зерттеулер жүргізуді жоспарлап отыр. Бұл жұмыс Inocles-тің ауыз қуысының жалпы жағдайына қалай әсер ететінін және олардың тіс жегісі мен қызыл иек ауруларының дамуына ықпал ете ме, әлде керісінше, кедергі бола ма — соны түсінуге көмектесуі мүмкін.

«Адам популяциясының сілекей үлгілеріндегі алуан түрлілігін ескерсек, біз адамдардың 74%-ында Inocles болуы мүмкін деп есептейміз», — деп түйіндейді Кигучи. — «Ауыз қуысының микробиомы бұрыннан зерттеліп келе жатса да, Inocles осы уақытқа дейін технологиялық шектеулерге байланысты жасырын болып келді».

Енді біз олардың бар екенін білетіндіктен, адам, оның микробтары және ауыз қуысының саулығы арасындағы байланысты қалай қалыптастыратынын зерттей аламыз. Тіпті Inocles ауыр аурулардың, мысалы, қатерлі ісіктің маркері болуы мүмкін деген болжамдар да бар.