Бірнеше ғылыми ұйымдардың қатысуымен жүргізілген зерттеу Альцгеймер ауруына байланысты мидағы өзгерістер деменцияның дамуына әкелетін-әкелмейтінін анықтауға көмектесетін негізгі биологиялық өзгерістерді анықтады.

Зерттеу ерекшеліктері

Жұмыста когнитивті бұзылыстары бар және жоқ қарт адамдардың, сондай-ақ когнитивті функциялары сақталған жүз жастағы адамдардың ми тіндерінің үлгілері пайдаланылды. Талдау нәтижесінде мидағы иммундық жасушалар — микроглия — аурудың өршуіне де, оған төзімділікке де байланысты әртүрлі жасушалық бағдарламалар мен күйлерді көрсететіні анықталды. Бұл нәтижелер микроглияның Альцгеймер ауруының дамуындағы маңызды рөлін көрсетіп, емдеу әдістерін іздеудің жаңа бағыттарын ашады.

Альцгеймер ауруы және микроглия

Альцгеймер ауруы әлем бойынша 55 миллионнан астам адамға әсер етеді және әдетте мида амилоид-β бляшкалары мен тау-ақуыз түйіндерінің жиналуымен байланысты. Алайда бұл биологиялық белгілер адамның когнитивті жағдайымен әрдайым сәйкес келе бермейді: кейбір адамдарда айқын патологиялық өзгерістер болса да, когнитивті денсаулығы сақталады. Бұл жағдай ми жасушаларының аномальды ақуыздарға реакциясын, тек патология деңгейін ғана емес, тереңірек зерттеуге себеп болды.

Микроглия мида қорғаныс қызметін атқарады, бірақ оның әрекеті аурудың дамуымен өзгеруі мүмкін. Бұл өзгерістерді түсіну кейбір адамдардың когнитивті төмендеуге төзімді болу себептерін анықтауға және деменцияның алдын алудың жаңа жолдарын табуға мүмкіндік береді.

Төзімділіктің әртүрлі жолдары

Зерттеу Альцгеймер ауруына байланысты зақымдарға төзімділік әртүрлі биологиялық жолдар арқылы жүзеге асуы мүмкін екенін көрсетті. Деменциясы бар, жоқ және когнитивті функциялары сақталған жүз жастағы адамдардың ми тіндерін салыстыру микроглияның ауру салдарынан қорғайтын әртүрлі реакцияларын анықтады.

Төзімділік механизмдерін зерттеу үшін кеңістіктік транскриптомика мен жеке жасушаларды секвенирлеудің заманауи әдістері біріктірілді. Бұл аурудың әртүрлі даму сатыларын көрсететін алты тіндік доменді анықтауға мүмкіндік берді. Әсіресе амилоид-β бляшкалары басым аймақтардан тау-патологиясы мен нейродегенерацияға байланысты аймақтарға өту кезінде микроглияның мінез-құлқы айтарлықтай өзгеретіні байқалды.

Өзгерістердің сатылары мен механизмдері

Аурудың ерте кезеңдерінде микроглия амилоидты бляшкалармен байланысты қабыну күйіне өтеді. Кейінгі сатыларда жасушалар антигендерді ұсынумен байланысты күйге ауысады, бұл тау-патологияның дамуымен сәйкес келеді. Бұл ауысу Альцгеймер патологиясының ми жасушаларына зақым келтіріп, деменцияға әкелетін-әкелмейтінін анықтайтын биологиялық шек болуы мүмкін.

Төзімділік әр адамда әртүрлі көрінеді. Амилоидты бляшкалары бар, бірақ деменциясы жоқ қарт адамдарда микроглияның ерте реакциясы байқалды, бірақ кейінгі иммундық күйге ауысу болмады. Жүз жастағы адамдарда микроглияның кеш бағдарламасы белсендірілді, бірақ бұл реакция негізінен тау-ақуыздың жиналуымен байланысты болмады.

Осылайша, төзімділік — бұл тек патологияның болмауы емес, сонымен қатар мидың патологиялық өзгерістерге реакциясын бақылау, қайта бағыттау немесе бейімдеу қабілеті.

Терапияға перспективалар

Алынған деректер Альцгеймер ауруын емдеудің дәлірек әдістерін әзірлеуге ықпал етуі мүмкін. Амилоидты бляшкаларды жоюға ғана емес, болашақ терапиялар микроглияның пайдалы ерте белсенділігін қолдауға немесе осы жасушалардың әртүрлі күйлеріне ауысуын реттеуге бағытталуы мүмкін. Бұл ауысуларға қатысатын молекулалар болашақта тиімді терапиялық нысанаға айналуы ықтимал.

Емдеуді бастау уақыты да маңызды рөл атқаруы мүмкін: ең жоғары тиімділік қабыну белсенділігі тау-патологиямен, нейродегенерациямен және когнитивті төмендеумен байланыса бастағанға дейін қол жеткізілуі мүмкін.

Бұл жаңалықтар микроглияның күйіне әсер етудің, соның ішінде TREM2 сияқты жолдар арқылы және төзімділікті ұзартудың жаңа мүмкіндіктерін ашады. Микроглия ауысуларының себептік рөлін түсіну Альцгеймер ауруының өршуін баяулатуға немесе алдын алуға арналған жаңа терапиялық тәсілдердің пайда болуына әкелуі мүмкін.