Ғалымдар физикалық жаттығулар кезінде түзілетін молекуланың миға аштық сигналдарын басуға және осылайша салмақ тастауға қалай көмектесетінін анықтады. Бұл жаңалық болашақта қарқынды жаттығуларсыз-ақ осындай әсер беретін жаңа терапиялық құралдар жасауға негіз бола алады.

Lac-Phe қалай жұмыс істейді

Бэйлор медицина колледжінің (BCM) зерттеушілері физикалық белсенділік кезінде түзілетін N-лактойл-фенилаланин (Lac-Phe) метаболитінің миға қалай әсер ететінін егжей-тегжейлі зерттеді. Зерттеу барысында Lac-Phe алдымен бір, кейін екі түрлі нейронға әсер етіп, тәбетті басатын оқиғалар тізбегін іске қосатыны анықталды. Бұған дейін Lac-Phe тәбетті төмендететіні белгілі болғанымен, оның нақты механизмі түсініксіз еді.

BCM доценті, зерттеу авторы доктор Ян Хэ былай дейді: «Тұрақты физикалық жаттығулар салмақ тастау мен семіздікке байланысты аурулардың, мысалы, диабет пен жүрек-қан тамырлары ауруларының алдын алудың тиімді жолы саналады. Физикалық белсенділік энергия шығынын арттыру арқылы салмақ тастауға көмектеседі, бірақ бұл жерде басқа да механизмдер іске қосылуы мүмкін».

Жаңалықтың маңызы

Lac-Phe-нің қалай әсер ететінін түсіну салмақ тастауға көмектесетін дәрілерді әзірлеу үшін маңызды. Зерттеушілер миға ерекше назар аударды, себебі дәл осы орган тәбетті және тамақтану мінез-құлқын реттейді.

Lac-Phe — қарқынды физикалық жүктемеден кейін деңгейі айтарлықтай артатын метаболит. Ол адамдарда, тышқандарда және бәйге аттарында анықталған. Бұрынғы зерттеулерде тышқандарға қосымша Lac-Phe енгізу олардың тамақ жеуін азайтатыны және бұл табиғи жолмен түзілген кездегідей әсер беретіні көрсетілген.

Тәбетті басу механизмі

Соңғы зерттеуде ғалымдар тышқандардың миындағы екі түрлі жасушаны зерттеді: гипоталамустың доға тәрізді ядросындағы агутти-пептидпен (AgRP) байланысты нейрондар — олар аштық сезімін күшейтеді, және гипоталамустың паравентрикулярлық ядросындағы (PVN) нейрондар — олар аштық сигналдарын әлсіретеді. Бұл екі нейрон түрі жүйе құрайды: AgRP-нейрондар PVH-нейрондарды басып, аштық сезімін белсендіреді. AgRP-нейрондар өшірілгенде, PVH-нейрондар белсендіріліп, тәбетті басады.

Зерттеушілер Lac-Phe тікелей AgRP-нейрондарды тежеп, PVH-нейрондардың белсенділігін арттыратынын, бұл әсер арнайы KATP-арнасы арқылы жүретінін анықтады.

Доктор Хэ түсіндіреді: «Біз Lac-Phe AgRP-нейрондардағы KATP-арнасына әсер ететінін анықтадық. Бұл арна жасуша белсенділігін реттейді. Lac-Phe осы арналарды белсендіргенде, жасушалар белсенділігі төмендейді. Егер бұл арналарды дәрі-дәрмекпен немесе генетикалық әдістермен бұғаттасақ, Lac-Phe тәбетті баспайды. Бұл KATP-арнасының Lac-Phe әсері үшін қажет екенін дәлелдейді».

Қолдану перспективалары

Спринт немесе күш жаттығулары сияқты қарқынды жаттығулар Lac-Phe деңгейін ең тиімді арттырады, бірақ ұзақ велосипед тебу сияқты орташа жүктемелер де оның көбеюіне себеп болады. Бұл жаңалық Lac-Phe-ні қоспа ретінде пайдаланып, қарқынды жаттығусыз-ақ тәбетті басу механизмін іске қосуға мүмкіндік береді.

Оңтүстік Флорида университетінің докторы Ён Сюй: «Нәтижелер бұл жақында ашылған механизмді салмақ бақылау үшін нысанаға алудың қызықты мүмкіндігін көрсетеді», — дейді.

Жаңалық тышқандарда анықталғанымен, адамдарда да осындай әсер болатынын тексеру қажет. Егер нәтиже расталса, бұл GLP-1 рецептор агонистері сияқты дәрілерге тән асқазан-ішек жанама әсерлерінсіз салмақ бақылаудың жаңа бағыты болуы мүмкін.

Стэнфорд университетінің медицина мектебінен доктор Джонатан Лонг: «Бұл жаңалық табиғи жолмен түзілетін молекуланың аштық пен дене салмағын реттейтін ми аймағына әсер етіп, тәбетті қалай басатынын түсіндіреді», — деп атап өтті.

Зерттеу Nature Metabolism журналында жарияланды.