Тышқандардың шешім қабылдау кезінде қандай стратегияларды қолданатынын олардың бет-әлпетінің елеусіз мимикалық қозғалыстарынан анықтауға болады. Бұл қорытындыға нейробиологтар жүгірме жолда бекітілген кеміргіштерді бақылай отырып келді.

Бет-әлпет эмоциялары: алғашқы жаңалықтар

2020 жылы неміс ғалымдары тышқандардың бет-әлпеті олардың эмоциялық күйін көрсететінін анықтады. Эксперименттер барысында жануарларға әртүрлі тітіркендіргіштер әсер етті: құйрығына ток берілді, ащы қантпен тамақтандырылды және литий хлориді инъекциясы жасалды, бұл өз кезегінде жайсыздық тудырды. Кеміргіштердің реакцияларының бейнежазбаларын талдай отырып, зерттеушілер алты негізгі эмоцияға сәйкес келетін бет-әлпет өрнектерін анықтады, олардың ішінде қорқыныш, жиіркену және ләззат бар.

Мимика — ойлау көрсеткіші

Франциядағы Экс-Марсель университетінен Фанни Казетт жетекшілік еткен соңғы зерттеу тышқандардың мимикасы жай ғана кездейсоқ қозғалыстар емес, ми жұмысының дәл «датчигі» екенін көрсетті. Бұл үшін тышқандар жүгірме жолға бекітіліп, оларға екі тәтті суы бар поилканың бірін таңдау ұсынылды, ал сыйақы кездейсоқ пайда болып немесе жоғалып отырды.

Бірнеше сәтсіз әрекеттен кейін жануарлар қай поилканы таңдау керектігін шешуі керек болды: орнында қалу ма, әлде басқаға өту ме. Таңдаудың сәттілігі қолданылған стратегияға байланысты болды: кейбір тышқандар сәтсіздіктер санына, басқалары алынған сыйақы санына сүйенді. Мимикалық қозғалыстар 60 кадр/секунд жиіліктегі камерамен тіркеліп, кейін математикалық әдістер арқылы жүздеген микрокозғалыс компоненттері бөлініп алынды.

Стратегиялар мен когнитивтік процестерді талдау

10 эксперименттік сессия барысында нейробиологтар шамамен 14 мың әрекетті, оның ішінде поилкаларды жалау сәттерін тіркеді. Олардың ішінде 5877 жалау сәтсіздік стратегиясына, 6896 — сыйақы санауға, ал 1593 — импульсивті шешімдерге сәйкес келді. Әрбір қозғалыс шешім қабылдау сәтінде қай жасырын когнитивтік процесс іске қосылғанын және оның мимикада қалай көрінгенін нақтылауға көмектесті.

Параллель шешімдер және мидың жұмысы

Nature Neuroscience журналында жарияланған нәтижелер тышқан бір стратегияны таңдаса да, оның бет-әлпетінде миы параллель есептеген балама шешімдердің іздері көрінетінін көрсетті. Мысалы, сәтсіздіктерге негізделген стратегияны таңдағанда, мұрын мен мұрт аймағындағы қозғалыстардан басқа нұсқалардың белгілерін байқауға болады.

Мимика деректерін ми қыртысының әртүрлі аймақтарындағы (қосымша моторлық, орбитофронтальды және иіс сезу) нейрондық белсенділікпен салыстырған зерттеушілер бет-әлпет өрнектері нейрондық белсенділік сияқты ақпаратты бере алатынын, кейде тіпті дәлірек болатынын анықтады. Сонымен қатар, қосымша моторлық аймақта ақпарат мимикаға қарағанда 50 миллисекунд бұрын пайда болды, бұл оның өрнектердің басталуындағы маңызды рөлін көрсетеді.

Болашағы: мимика арқылы диагностика

Осылайша, нейробиологтар мимика тек эмоцияларды ғана емес, сонымен қатар шешім қабылдау кезінде ми талдайтын балама нұсқаларды қоса алғанда, күрделі когнитивтік процестерді де көрсететінін дәлелдеді. Ойды бейнежазбалар арқылы «оқу» мүмкіндігі психикалық бұзылыстар мен нейродегенеративті ауруларды инвазивті емес әдістермен диагностикалауға жол ашады.