Каннабисті бір рет болсын қолданып көрген адамдардың шамамен 30%-ы кейін бұл затқа тәуелділікке тап болады. Тәуекелдің негізгі факторлары ретінде қолдану жиілігі мен отбасында есірткі қолдану тарихының болуы аталады.

Жақында жүргізілген зерттеулер ғалымдарға адам геномындағы каннабис қолдануымен байланысты нақты аймақтарды анықтауға мүмкіндік берді. Бұл марихуанаға тәуелділікке бейімділік ДНҚ-да ішінара жазылуы мүмкін екенін білдіреді.

Сан-Диегодағы Калифорния университетінің Медицина мектебі (UCSD) мен генетикалық тестілеуге маманданған 23andMe компаниясы бірлесіп жүргізген зерттеуге 23andMe платформасының шамамен 132 000 қатысушысы қатысты. Қатысушылар каннабис қолдану туралы сауалнамаға жауап беріп, өздерінің генетикалық деректерін ұсынды.

Геномдық ассоциативті зерттеулер

Мұндай зерттеулер геномдық ассоциативті зерттеу (GWAS) деп аталады. Оның мәні — мыңдаған адамдардың ДНҚ-сын салыстырып, белгілі бір белгілерге немесе жағдайларға ие адамдарда жиі кездесетін генетикалық вариацияларды анықтау. GWAS аурулармен, мінез-құлық ерекшеліктерімен немесе физикалық сипаттамалармен байланысты генетикалық айырмашылықтарды табуға мүмкіндік береді.

Бұған дейін GWAS ішек бактериялары мен ұйқысыздық арасындағы себеп-салдар байланысын анықтауға, депрессияның дамуына ықпал ететін 300-ге жуық генетикалық вариантты табуға, сондай-ақ 65 жастан асқан адамдарда төзімділіктің жасқа байланысты төмендеуінің генетикалық картасын жасауға көмектесті.

Негізгі гендер және олардың маңызы

Molecular Psychiatry журналында жарияланған мақалада өмір бойы каннабис қолданумен және басқа да бірқатар жағдайлармен байланысты екі негізгі ген бөлініп көрсетілді. Біріншісі — жасушалық адгезия молекуласы 2 (CADM2), ол бұрын импульсивтілікпен, семіздікпен және қатерлі ісіктің метастаздануымен байланыстырылған. Екіншісі — метаботропты глутамат рецепторы 3 (GRM3), ол шизофрения және биполярлық бұзылулармен байланысты. Алайда бұл гендердің болуы каннабис қолдану міндетті түрде аталған ауруларға әкеледі дегенді білдірмейді — бұл тек ықтимал ортақ биологиялық механизмдерге нұсқайды.

Деректердің қосымша талдауы өмір бойы каннабис қолданумен байланысты тағы 40 генді және қолдану жиілігіне әсер ететін төрт генді анықтады.

Генетика және тәуелділік қаупі

«Біз каннабис қолданудың генетикасы — алғашқы тәжірибеден бастап жиі қолдануға дейін — басқа психиатриялық белгілердің, когнитивті көрсеткіштердің және тіпті денсаулыққа қатысты физикалық мәселелердің генетикасымен байланысты екенін көрсеттік», — дейді зерттеудің аға авторы Сандра Санчес-Ройг. Оның айтуынша, мінез-құлықтың ерте кезеңдеріндегі генетиканы түсіну тәуекел тобындағы адамдарды анықтауға және алдын алу мен ерте араласуға жол ашуы мүмкін.

Мәселенің өзектілігі

АҚШ-та марихуана 24 штатта заңдастырылған, ал 2024 жылғы Есірткі және психикалық денсаулық жөніндегі басқарманың есебіне сәйкес, елде 20,6 миллион адам марихуана қолдануға байланысты бұзылысқа тап болған. Бұл жағдай затты проблемалық қолдану салдарынан айтарлықтай бұзылулармен немесе зардаптармен сипатталады, әрі мұндай жағдайлар саны алдыңғы жылдармен салыстырғанда сәл өскен. Қазіргі уақытта каннабиске тәуелділікті емдеуге арналған FDA мақұлдаған дәрі-дәрмектер жоқ.

Зерттеулердің болашағы

Белгілі бір гендердің болуы тәуелділіктің дамуын кепілдендірмесе де, мидың және зат қолданудың арасындағы байланыстыратын генетикалық және молекулалық механизмдерді түсіну тәуекелі жоғары адамдарды анықтауға және оларға ерте кезеңде көмек көрсетуге мүмкіндік береді. «Осы аралық белгілерді зерттей отырып, біз генетикалық тәуекелдің каннабис қолдануға байланысты бұзылыс дамуына дейін қалай жүзеге асатынын картаға түсіре аламыз», — деп атап өтті зерттеудің бірінші авторы Хейли Торп (Батыс Онтарио университеті).