## Ормуз бұғазын айналып өтетін мұнай мен газ экспортының жаңа бағыттары: логистикалық қиындықтар мен болашағы

### Логистикалық кедергілер мен стратегиялық жобалар

Британдық Alibra Shipping кеме брокері Парсы шығанағын Үндістанмен байланыстыратын терең сулы мұнай құбырын салу жоспарларына қатысты елеулі логистикалық қиындықтар барын хабарлады. Бұл жоба аймақтағы жағдайды өзгертуі мүмкін, себебі Ормуз бұғазы — әлемдік мұнай мен сұйытылған табиғи газ экспортының шамамен 20%-ы өтетін негізгі көлік торабы. Қазіргі уақытта бұғаз АҚШ пен Иран арасындағы қақтығысқа байланысты іс жүзінде жабық, бұл жаһандық энергетикалық нарықтарға айтарлықтай әсер етуде.

Мамыр айында британдық Peritus International инженерлік компаниясы Үндістандық South Asia Gas Enterprises (SAGE) компаниясынан Біріккен Араб Әмірліктерінен Араб теңізінің астымен өтетін құбыр салу мүмкіндігін техникалық-экономикалық тұрғыдан зерттеуге тапсырыс алды. Бұл тапсырыс Парсы шығанағының энергетикалық инфрақұрылымына қысым күшейіп, Ормуз бұғазындағы тұрақсыздық жалғасып жатқан кезде берілді. Бұл аймақтағы теңіз жолдарының осалдығын көрсетеді.

### Үндістан импорты және жеткізілім тұрақтылығының тәуекелдері

Үндістан шикі мұнай импорты бойынша әлемде үшінші орында. Ресейден сатып алу айтарлықтай артқанына қарамастан, Үндістанға мұнайдың шамамен 40%-ы әлі де Ормуз бұғазы арқылы өтеді. Бұл аймақтағы тұрақсыздық жеткізілім мен бағаға қатысты алаңдаушылық туғызып, әлемдегі ең ірі әрі жылдам дамып келе жатқан экономикалардың бірі үшін бір ғана теңіз торабына тәуелділіктің жүйелік тәуекелін айқындады.

Peritus Парсы шығанағынан Үндістанға дейінгі 1200 шақырымдық Middle East to India Deepwater Pipeline (MEIDP) газ құбырын салу мүмкіндігін зерттеді. Зерттеу барысында Араб теңізінің астындағы күрделі геологиялық құрылымдар — Индус желдеткіші мен Оуэн жарықшақ аймағы — қарастырылды, олар суасты құбырын салуды қиындатады. Жобаланған мұнай құбыры да аса тереңдік пен шикі мұнайды тасымалдау талаптарына байланысты қосымша қиындықтарға тап болады.

MEIDP газ құбыры Гуджарат жағалауына дейін 3450 метр тереңдікке дейін төселуі мүмкін, бұл оны әлемдегі ең терең оффшорлық құбыр жүйелерінің біріне айналдырады. Құрылысы бес-жеті жылға созылып, 2031-2033 жылдары іске қосылуы мүмкін. Жобаның құны шамамен 4,7–4,8 миллиард доллар деп бағаланады. Дегенмен, Үндістанның мұнай және газ министрлігі маусым айында бұл мәселе бойынша ресми ұсыныстар мен белсенді келіссөздер жоқ екенін мәлімдеді.

### Альтернативті бағыттар мен экспорттық мүмкіндіктер

Шілде айында Оманнан Үндістанға шикі мұнай экспорты тәулігіне 133 000 баррельді құрады, бұл мамырдағы 883 000 және маусымдағы 747 000 баррельмен салыстырғанда әлдеқайда аз. Британдық Gibson брокері Парсы шығанағы өндірушілерінде экспорттың балама бағыттары әлі де жеткіліксіз екенін атап өтті, өйткені Қызыл теңіз арқылы тасымалданатын мұнай жиі шабуылға ұшырайды.

Ирак Түркия арқылы Жерорта теңізіне шыға алады және мазутты Сирия арқылы тасымалдайды, бірақ аймақтық саясат пен екіжақты қатынастарға тәуелді. Аймақтық өндірушілер Ормуз бұғазынан тыс экспорттық мүмкіндіктерін кеңейтуді жалғастыруда, сондықтан бұл жобалардың дамуын бақылау танкерге деген ұзақ мерзімді сұранысты бағалау үшін маңызды.

Сауд Арабиясы Қызыл теңізге апаратын құбырдың қуатын тәулігіне 2 миллион баррельге арттыру мүмкіндігін қарастыруда. Кувейт өз мұнайын экспорттауды ұлғайту үшін жүйені кеңейту жөнінде келіссөздер жүргізуде. БАӘ Фуджейраға екінші құбыр салып жатыр, бұл қуатты тәулігіне 3,6 миллион баррельге дейін екі еселеуге және Ормуз бұғазындағы үзілістерге қосымша сақтандыру жасауға мүмкіндік береді. Құбырды іске қосу 2027 жылдың соңына жоспарланған.

### Танкер нарығына әсері және инфрақұрылым қауіпсіздігі

Негізгі сұрақ — қай құбырлар шынымен салынып, қандай жүктемемен жұмыс істейтіні. Осы уақытқа дейін Сауд Арабиясының Қызыл теңіз жағалауындағы Янбу портынан экспорт жалпы қуаттың үштен бірінен сирек асатын. Ұқсас жағдай Ирактың батысқа бағытталған құбырларында да болуы мүмкін, олар негізінен Еуропа нарығына қызмет етеді.

Азия сатып алушылары әдетте Парсы шығанағынан жүктеуді жөн көреді, әрі сұраныстың негізгі өсімі шығысқа бағытталғандықтан, батыс бағыттағы экспорт жолдары толық жүктелмеуі мүмкін. БАӘ-де танкер нарығына әсері шектеулі болады. Егер экспорт толықтай Фуджейраға ауысса, сұраныс аздап төмендеуі мүмкін, бірақ бұл Әмірліктердегі өндірістің өсуімен өтеледі.

Ең үлкен әсер Ирак мұнайын Еуропаға VLCC және suezmax типті танкерлермен тасымалдауға тиеді — 2025 жылы бұл бағытта орта есеппен тәулігіне 700 000 баррель тасымалданды. Мұнай өнімдері танкер нарығына әсері шамалы болады, өйткені тек Сауд Арабиясы Қызыл теңізге өнім құбырын салу мүмкіндігін қарастыруда.

Танкер нарығы жүк жоғалтуға азырақ осал болады, егер белгісіздік бірнеше жылға созылса. Алайда құбырлардың өзін қорғау қиын, әсіресе көтерілісшілер топтары мен сырттан қолдау алатын қарулы құрылымдар белсенді елдерде. Заманауи технологиялар, мысалы, арзан дрондар, экспортты бұзуға қажетті күрделілікті төмендетеді.