Қазіргі гиеналардың ата-бабалары ірі сүйектерді қорыта алатын жануарлар тобына жатады. Жақында ғана бұл ежелгі түрлер белсенді жыртқыштар болған ба, әлде негізінен өлексемен қоректенген бе деген сұраққа тікелей дәлелдер болмаған еді. Одесь катакомбаларында табылған жасы 3,6 миллион жылдық қазба қалдықтарын зерттеу барысында олардың құрамында қорыған сүйек фрагменттері анықталды, бұл жойылып кеткен Pliocrocuta туысының осындай қоректену стратегиясын көрсетеді.

Гиеналар эволюциясы мен мамандануы

Эволюция барысында гиеналар тұқымдасы көптеген түрлерді қалыптастырды, бірақ олардың басты бейімделуі ірі сүйектерді қорыту қабілеті болды. Бұл жануарлардың қоректік талғамдары мен эволюциялық дамуы ұзақ уақыт бойы талқыланды. Бұрын зерттеулер негізінен бас сүйек пен тіс пішінін, эмаль құрылымын және тұрақты изотоптарды талдауға негізделген еді. Бұл жанама әдістер сүйекке бай рационды көрсеткенімен, қоректі қалай тапқаны туралы нақты жауап бермеді.

Копролиттердің қоректенуді зерттеудегі маңызы

Ежелгі жануарлардың қоректенуін зерттеудегі ең сенімді дереккөз — копролиттер, яғни қазбаға айналған нәжістер. Қазіргі гиеналарда, әсіресе үңгір гиеналарында, мұндай қалдықтар жақсы зерттелген, бірақ неоген дәуіріндегі түрлердің копролиттері өте сирек кездеседі.

Одесса катакомбаларын зерттеу

Халықаралық зерттеушілер тобы өткен ғасырда Одесса катакомбаларында табылған 36 копролиттен тұратын коллекцияны зерттеді. Бұл катакомбалар қызыл-қоңыр сазбен толтырылған карстық үңгірлер жүйесі болып табылады. Осы аймақтағы жыртқыштардың ішінде Pliocrocuta туысының гиенасы басым болған, гиеналардың сүйек қалдықтарының 90%-дан астамы осы түрге тиесілі. Сондықтан зерттелген копролиттердің негізгі иесі осы түр деп анықталды.

Талдау әдістері мен нәтижелері

Ғалымдар макротомография жүргізіп, копролиттердің сыртқы морфологиясын сипаттап, олардың ұзындығы мен енін өлшеді. Сканерлеуші электронды микроскопия үлгілер мен қосындылардың химиялық құрамын зерттеуге мүмкіндік берді. Зерттеу нәтижелері Scientific Reports журналында жарияланды.

Талдау көрсеткендей, гиеналар бұл аймақта 3,6 миллион жыл бұрын өмір сүрген және сол кезде-ақ ірі сүйектермен қоректенген. Копролиттердің химиялық құрамы кальций мен фосфорға бай микрокристалды фторапатиттен тұрады, бұл сүйекке бай қоректенудің белгісі. Үлгілердің ішінде және бетінде асқазан сөлінің әсерін көрсететін, шеттері тегістелген және беті шұңқырлы көптеген ұсақ сүйек фрагменттері табылды.

Қосымша табыстар

Копролиттерде тері жеудің іздері де анықталды — жүннен қалған қуыс каналдар табылды. Қазіргі гиеналардың ішінде тек өлексемен қоректенуге бейімделген бур және жолақты гиеналар теріні жүнмен бірге жейді және оны құспайды, ал белсенді жыртқыштар әдетте жұтылған жүннен құтылады.

Қазіргі өлексешілдермен ұқсастығы

Зерттелген копролиттердің пішіні мен өлшемдері плейстоцен дәуіріндегі бур гиеналардың — таза өлексешілдердің копролиттеріне ұқсас болып шықты. Бұл олардың өлексемен қоректенуді негізгі стратегия еткен тектік желімен байланысын тағы да дәлелдейді.