Паркинсон ауруына шалдыққан науқастарда иіс сезудің төмендеуі ғана емес, сонымен қатар иістерді қабылдауда ерекше өзгерістер байқалады. Денсаулығы жақсы адамдардан айырмашылығы, олар жағымсыз иістерді сезгенде тынысын ұстамайды және мұндай иістерді ұзақ уақыт бойы иіскеуі мүмкін, бұл жаңа зерттеудің нәтижелерімен дәлелденді.

Паркинсон ауруының ерекшеліктері

Паркинсон ауруы — орталық жүйке жүйесін зақымдайтын үдемелі нейродегенеративті ауру. Оның негізгі себебі — мидың белгілі бір аймақтарында дофамин өндіретін нейрондардың өлуі деп есептеледі. Аурудың басты белгілеріне діріл, қозғалыстың баяулауы, бұлшықет тонусының жоғарылауы, сіресу, тепе-теңдікті сақтау қиындықтары, сондай-ақ мінез-құлықтағы, когнитивті және психикалық бұзылыстар жатады.

Аурудың ерте белгілерінің бірі — аносмия, яғни иіс сезудің жоғалуы. Иістерді ажырату және тану қабілетінің төмендеуі қозғалыс белгілері пайда болмай тұрып, бірнеше жыл немесе тіпті ондаған жыл бұрын байқалуы мүмкін. Сондықтан ерте диагностика үшін кейде стандартты иіс сезу тесттері қолданылады.

Диагностикалық қиындықтар

Стандартты тесттер иіс сезудің жалпы тиімділігін, мысалы, адамның иісті анықтау немесе атау қабілетін бағалайды. Алайда иіс сезудің жоғалуы жиі кездеседі және ол қартаюмен, вирустық инфекциялармен немесе мұрын қуысының мәселелерімен байланысты болуы мүмкін. Бұл тест нәтижелерінің нашарлауын Паркинсон ауруымен немесе басқа себептермен байланыстыруды қиындатады.

Сенсорлық өңдеудегі өзгерістер

Соңғы зерттеулер Паркинсон ауруы тек сезім мүшелерінің өткірлігіне ғана емес, сенсорлық ақпаратты өңдеу тәсіліне де әсер ететінін көрсетті. Мысалы, науқастарда түстерді немесе ырғақтарды қабылдау өзгеруі мүмкін. Ғалымдар осындай өзгерістер иіс сезуде де болатынын болжады.

Зерттеу барысы

Зерттеуге 94 адам қатысты: Паркинсон диагнозы қойылған 33 науқас, жасы мен жынысы бойынша іріктелген 33 сау адам (бақылау тобы) және Паркинсон ауруына қатысы жоқ себептермен иіс сезуін жоғалтқан 28 қатысушы. Қатысушылардың орташа жасы 58-ден 66 жасқа дейін болды.

Алдымен барлық қатысушылар стандартты иіс сезу тестінен өтті, ол бақылау тобынан басқа екі топта да иіс сезудің төмендегенін анықтады, бірақ оның себебін анықтауға мүмкіндік бермеді. Кейін қатысушыларға лимон иісі, нәжіс иісі немесе иіссіз контейнерлер ұсынылды. Олардан иістің қарқындылығы мен жағымдылығын 1-ден 100-ге дейінгі шкала бойынша бағалау сұралды.

Нәтижелер

Паркинсон ауруына шалдыққан науқастар лимон иісінің қарқындылығын сау қатысушылармен бірдей бағалады. Алайда бұл иістің жағымдылығын олар Паркинсонға қатысы жоқ иіс сезуін жоғалтқан қатысушылар сияқты төмен бағалады. Бұл иістердің жағымдылығын бағалауда ерекше өзгерістер бар екенін, ал сезім мүшелерінің жалпы әлсіреуі емес екенін көрсетеді.

Ең айқын айырмашылықтар иістерге еріксіз физиологиялық реакцияларды талдағанда анықталды. Әдетте адамдар жағымды иістерді сезгенде тереңірек тыныс алады, ал жағымсыз иістерде тынысын ұстайды немесе қысқа тыныс алады. Бақылау тобы мен Паркинсонға қатысы жоқ иіс сезуін жоғалтқан қатысушылар осы үлгіге сай әрекет етті. Ал Паркинсон ауруына шалдыққандар иістің түріне қарай тынысын өзгертпеді және жағымсыз иісті лимон иісіне қарағанда терең әрі ұзақ иіскеді.

Жаңа тесттердің маңызы

Анықталған аномалия Паркинсон ауруының қосымша диагностикалық маркері бола алады. Тек иістерге байланысты реакцияларға негізделген жаңа тест Паркинсон ауруына шалдыққан науқастарды зерттеудің басқа қатысушыларынан жоғары дәлдікпен ажыратуға мүмкіндік берді.