2026 жылы Еуропалық нейроғылым қоғамдары федерациясының (FENS) форумында ұсынылған зерттеу бірнеше тілді меңгерген адамдардың миы өз жасына қарағанда жас көрінуі мүмкін екенін анықтады.

Көптілділіктің мидың қартаюына әсері

Ми миллиардтаған жүйке жасушаларынан тұрады, олар үнемі бір-бірімен сигнал алмасады. Жас ұлғайған сайын бұл жасушалар арасындағы байланыстар әлсіреп, ойлау жылдамдығы мен есте сақтау қабілеті төмендеуі мүмкін. Жаңа деректер бірнеше тілді меңгеру тәжірибесі мидағы жасқа байланысты өзгерістерді ішінара өтей алатынын көрсетеді. Әсіресе, екінші тілді ерте жастан бастап, жоғары деңгейде меңгерген адамдардың миы жас көрінеді.

Зерттеу барысы

Зерттеу Испаниядағы Баск когнитивті зерттеулер, ми және тіл орталығы, Чилидегі Адольфо Ибаньес университетінің Латиноамерикалық ми денсаулығы институты, Аргентинадағы Сан-Андрес университетінің когнитивті нейроғылым орталығы және Ирландиядағы Дублин Тринити колледжінің Ғаламдық ми денсаулығы институты ғалымдарының қатысуымен жүргізілді.

Бұған дейін команда көптілділік кең таралған елдерде адамдардың қартаюы баяу жүретінін көрсеткен болатын. Бұл жолы зерттеу Испанияның Баск аймағында тұратын, бірден төрт тілге дейін (испан, баск, француз, ағылшын) меңгерген адамдарға бағытталды.

Әдістер мен нәтижелер

Мидың қартаюын бағалау үшін 728 адамның деректері магнитэнцефалография әдісімен зерттелді — бұл ми жасушаларының белсенділігі кезінде пайда болатын әлсіз магнит өрістерін тіркейтін әдіс. Жасанды интеллект көмегімен әртүрлі жастағы адамдардың ми белсенділігі паттерндері талданып, «мидың қартаю сағаты» жасалды және 144 адамның «ми жасы» анықталды.

Қатысушылардың нақты жасы мен ми жасы салыстырылғанда мынадай заңдылық байқалды: екі тіл білетіндердің миы бір тіл білетіндерге қарағанда шамамен алты жылға жас көрінді; үш тіл білетіндерде — жеті жылға; төрт тіл білетіндерде айырмашылық 13 жылға дейін жетті.

Әсер ететін факторлар

Бұл әсер тек тіл санына ғана емес, сонымен қатар меңгеру деңгейі мен тілді үйренуді бастаған жасқа да байланысты болды. Тілді ерте бастау және жоғары деңгейде меңгеру мидың қартаюын баяулатуға көбірек ықпал етті. Талдау барысында қатысушылардың жасы, жынысы және білімі ескерілді, бірақ өмір салты мен әлеуметтік белсенділік сияқты басқа факторлар да мидың саулығына әсер етуі мүмкін екені атап өтілді.

Болашақ зерттеулердің перспективалары

Алдағы уақытта зерттеушілер осындай заңдылықтар нейродегенеративті аурулары бар адамдарда, мысалы, Альцгеймер ауруында да байқала ма, соны анықтауды жоспарлап отыр. Себебі мұндай жағдайда мидың төзімділігі ерекше маңызды. Сондай-ақ, ғалымдар туыстас екі немесе одан да көп тілді меңгеру одан да күшті әсер бере ала ма, өйткені ұқсас тілдер арасында ауысу бәсекелес сөздер мен тілдік жүйелерді басқаруды талап етеді, бұл көбірек бақылауды қажет етеді.

Қорытынды

Зерттеу екінші, үшінші немесе төртінші тілді меңгеру мидың жастығын сақтауға көмектесетінін, ал тілді ерте бастау бұл әсерді күшейтетінін көрсетеді. Тілдік тәжірибеден бөлек, ми саулығына темекіден бас тарту, дұрыс тамақтану, әлеуметтік, шығармашылық және физикалық белсенділік сияқты басқа да факторлар әсер етеді. Мектепте және өмір бойы тіл үйренуді қолдау когнитивті денсаулық үшін жасқа қарамастан пайдалы болуы мүмкін.