Дат ғалымдары жүктілік кезінде парацетамол қолданудың ықтимал салдарын тек аналар мен ұрыққа ғана емес, болашақ қыз балаларының репродуктивті жүйесіне де әсерін анықтау мақсатында зерттеу жүргізді. Зерттеу барысында әйелдерді жүктіліктің ерте кезеңінен бастап бақылап, қабылданған таблеткалардың санын тіркеп, зәрде парацетамолдың болуын анықтады. Қыз балалар дүниеге келгеннен кейін олардың репродуктивті жүйесінің жағдайы «мини-пубертат» деп аталатын кезеңде бағаланды.

Жүктілік кезінде парацетамол қолдану контексті

Парацетамол жүкті әйелдерге көбіне ауырсыну мен дене қызуын төмендету үшін тағайындалады, себебі басқа ауырсынуды басатын дәрілер ұрықтың дамуына қауіп төндіруі мүмкін. Әдетте ең төменгі тиімді доза мен қысқа мерзімді қолдану ұсынылады, өйткені қауіпсіз балама табу әрдайым мүмкін бола бермейді.

Эксперименттік деректер мен алдыңғы зерттеулер

Бұрын жүргізілген кеміргіштерге жасалған тәжірибелерде жатырішілік парацетамол әсері ұрпақтағы фолликул қорының азаюына, олардың санының бастапқы деңгейден 40%-ға дейін төмендеуіне, ұрғашылардың құнарлылығының төмендеуіне және репродуктивті қартаюдың жылдамдауына әкелетіні анықталған. Лабораториялық жағдайда адам ұрығының аналық безі тіндеріне парацетамолдың әсері де зерттелген. Бұл зерттеулерде парацетамол кейбір эмбрионалды жасушалардың санын азайтып, прогестерон мен эстрадиол секілді стероидты гормондардың түзілуін бұзатыны анықталды.

Негізгі зерттеудің барысы мен нәтижелері

2020 жылдың наурызынан 2022 жылдың қарашасына дейін 685 жүкті әйел бірінші триместрден бастап бақыланды. Әр екі апта сайын қатысушылар ауырсынуды басатын дәрілерді қабылдауы туралы хабарлап, зәр анализін тапсырды. Үшінші триместрде ұрыққа УДЗ жасалды. 302 қыз бала дүниеге келген соң, үш айлық кезінде олардың репродуктивті көрсеткіштері қайта тексерілді.

Өмірінің алғашқы айларында жаңа туған қыз балаларда гипоталамо-гипофизарлы-гонодты ось уақытша белсендіріледі, бұл репродуктивті жүйенің дамуын ерте кезеңде бағалауға мүмкіндік береді. Аналар жүктіліктің 17-аптасына дейін парацетамол қабылдаған қыз балаларда аналық без көлемі шамамен 41%-ға, жатыр көлемі 13%-ға аз болды. Ал препаратты 17-аптадан кейін қабылдаған балаларда аналық бездегі антралды фолликул саны 23%-ға төмендеген, бірақ аналық без бен жатыр көлемі бақылау тобынан айтарлықтай ерекшеленбеді. Парацетамол қабылдаған әйелдердің медианалық жиынтық дозасы бүкіл жүктілік бойы екі граммды құрады.

Нәтижелерді тәуелсіз топта тексеру

Нәтижелерді растау үшін Copenhagen Mother-Child Cohort деректері пайдаланылды, онда 1210 қыз бала нәрестелік кезеңнен жасөспірімдікке дейін бақыланды. Жатырішілік кезеңде парацетамол немесе стероидты емес қабынуға қарсы дәрілерге ұшыраған қыз балаларда жыныстық жетілу кезінде жатыр көлемі орта есеппен 4,11 см³-ге, ал жасөспірімдік шақта аналық без көлемі 2,76 см³-ге аз болды.

Шектеулер мен әрі қарай зерттеулер қажеттілігі

Алынған деректер парацетамолдың зиянын дәлелдейтін біржақты қорытынды жасауға мүмкіндік бермейді. Әйелдер препаратты медициналық көрсеткіштер бойынша, көбіне бас немесе бұлшықет ауыруына байланысты қабылдаған, ал жоғары температураға байланысты емес. Айырмашылықтардың себебі тек дәрі-дәрмек емес, сондай-ақ ауырсынуды басатын дәрі қабылдауға мәжбүр еткен денсаулық жағдайлары, сондай-ақ тамақтану, өмір салты мен тұқым қуалаушылық секілді жеке ерекшеліктер болуы мүмкін. Зерттеушілер бұл факторларды статистикалық талдауда ескергенімен, олардың әсерін толықтай алып тастау мүмкін болмады.

Сондай-ақ нәрестелік кезеңде аналық без бен жатыр көлемінің азаюы болашақ құнарлылыққа қалай әсер ететіні белгісіз, себебі бұл жаста орган көлемі он жылдан кейінгі бала көтеру қабілетін болжауға мүмкіндік бермейді. Ақырғы қорытынды жасау үшін әрі қарай зерттеулер мен балаларды репродуктивті жасқа жеткенге дейін ұзақ мерзімді бақылау қажет.

Ғылыми мақала Human Reproduction Open журналында жарияланды.