МикроРНҚ — бұл жасушалардағы гендердің белсенділігін реттейтін және құрлықтағы сүтқоректілердің сүтінде кездесетін шағын кодталмайтын рибонуклеин қышқылы молекулалары. Жақында жүргізілген зерттеулер алғаш рет бұл молекулалар класын афалиндерде (Tursiops truncatus) сипаттап, ең кең таралған микроРНҚ отбасыларының бұрыннан белгілі екенін анықтады.

Сүттегі микроРНҚ құрамы

Сүт тек ақуыздар, майлар, көмірсулар, дәрумендер және басқа да қоректік заттар ғана емес, сонымен қатар микроРНҚ молекулаларын да қамтиды. Бұл молекулалар ақуыздарды кодтамайды, бірақ басқа РНҚ-мен байланысып, ақуыз синтезін реттеу арқылы ген экспрессиясына әсер ете алады.

Адам мен басқа құрлықтағы сүтқоректілердің сүтіндегі микроРНҚ құрамы жақсы зерттелген. МикроРНҚ иммундық жүйенің, ішектің дамуына, май алмасуына және ерте жастағы басқа да маңызды процестерге қатысады. Ал теңіз сүтқоректілерінде мұндай деректер бұрын жоқтың қасы еді. Жаңа зерттеу афалиндер үшін осы олқылықтың орнын толтырды.

Геномдық талдау және түрлерді салыстыру

Зерттеу барысында дельфиннің геномы талданып, онда 186 микроРНҚ отбасылары мен 354 жоғары сенімді прекурсорлар — жетілген микроРНҚ түзілетін ұзын молекулалар анықталды. Афалинаның геномы киттәрізділердің тағы 52 түрінің геномымен салыстырылып, қай микроРНҚ отбасылары әртүрлі түрлерде сақталғаны және қайсысы эволюция барысында жоғалуы мүмкін екені анықталды.

Афалина сүтін зерттеу

Сүттегі микроРНҚ-ны талдау үшін итальян теңіз паркінде әртүрлі лактация кезеңдерінде екі афалина аналықтарынан жиналған 76 үлгі пайдаланылды — төл туғаннан бастап 14 айға дейін және 14 айдан 38 айға дейін. Барлық үлгілер бір сынамаға біріктіріліп, одан РНҚ бөлініп, шағын молекулалардың секвенирлеуі жүргізілді.

Секвенирлеу нәтижесінде 45,6 миллион жеке РНҚ фрагменттері алынды. Техникалық тізбектерді алып тастап, сүзгіден өткізгеннен кейін әрі қарай талдау үшін 18-24 нуклеотид ұзындығындағы 1,54 миллион оқылым қалды. Олардың ішінде 119 микроРНҚ анықтау шегінен асты.

Басқа сүтқоректілермен салыстыру

Афалина сүтінде адам, сиыр, ешкі, есек, буйвол, шошқа және қой сүтінде де кездесетін микроРНҚ отбасылары анықталды. Бұл молекулалардың кейбірі төлдердің дамуына қажетті процестерге қатысады. Мысалы, mir-148 май мен липид алмасуына байланысты және иммундық реакцияларға әсер етуі мүмкін, ал mir-101 жасушалардың көбеюі мен тотығу стрессіне жауап беретін гендерді реттеуге қатысады.

Болашақ зерттеулердің перспективалары

Әзірге дельфиндер мен құрлықтағы сүтқоректілердің сүтіндегі микроРНҚ бірдей қызмет атқарады деп нақты айтуға болмайды. Ұқсастық тек сапалық тұрғыда анықталды: әртүрлі топтағы жануарларда негізгі микроРНҚ отбасылары бірдей. Келесі кезеңде зерттеушілер көбірек жануарлар мен лактацияның жеке кезеңдерін талдауды жоспарлап отыр.