Оттава университетінің зерттеу тобы Гренландия мен солтүстік-шығыс Канада астындағы тереңдіктердегі температуралық таралуды көрсететін жаңа, егжей-тегжейлі 3D-модельдер кешенін әзірледі. Бұл модельдер аймақтың миллиондаған жылдар бойы қалай қалыптасқанын жақсырақ түсінуге, сондай-ақ Гренландияның алып мұз қалқаны климаттың өзгеруіне қалай жауап бергенін және болашақта қалай жауап беруі мүмкін екенін анықтауға мүмкіндік береді.

Ынтымақтастық және зерттеу әдістері

Жоба Нидерландыдағы Твенте университеті мен Дания және Гренландияның Геологиялық қызметі (GEUS) ғалымдарымен бірлесіп жүзеге асырылды. Модельдерді жасау үшін команда спутниктік деректерді жердегі бақылау нәтижелерімен біріктірді. Кейін жоғары өнімді есептеу жүйелерін, соның ішінде Digital Research Alliance of Canada ресурстарын пайдалана отырып, жүздеген мың компьютерлік симуляциялар жүргізілді. Нәтижелер Гренландия астындағы Жер қойнауындағы жылу біркелкі таралмағанын көрсетті. Зерттеудің жетекші авторының айтуынша, бұл айырмашылықтар Гренландияның қуатты жанартаулық аймақ арқылы өткен геологиялық тарихымен тығыз байланысты.

Температуралық модельдердің маңызы

Жаңа аймақтық температуралық модельдер Гренландия астындағы Жердің термиялық құрылымында айтарлықтай көлденең өзгерістер бар екенін анықтады, бұл аралдың исландиялық ыстық нүкте үстінен өткенін көрсететін құнды ақпарат береді. Бұл айырмашылықтар Гренландияның тектоникалық тарихын және оның астындағы жыныстардың геофизикалық қасиеттеріне әсерін жақсырақ түсінуге көмектеседі.

Мұз қабаты астындағы жыныстардың температурасы мұз қалқанының қазіргі мінез-құлқында шешуші рөл атқарады. Негіздегі жылырақ жағдайлар мұздың сырғуына, астындағы топырақтың қозғалысына және Жер бетінің спутниктік өлшемдерін түсіндіруге әсер етуі мүмкін.

Болашақ зерттеулер мен климат үшін маңызы

Оттава университетінің Жер және қоршаған орта ғылымдары факультетінің кафедра меңгерушісі және профессоры Гленн Милн бұл зерттеу Гренландия астындағы Жердің ішкі құрылымын түсінуді кеңейтетінін атап өтті. Температуралық өзгерістер мұз қалқаны мен негізгі жыныстар арасындағы өзара әрекетке тікелей әсер етеді, бұл жер қозғалысы мен гравитация өзгерістерін талдауда ескерілуі тиіс. Бұл бақылаулар мұз қалқанының соңғы климаттық жылынуға қалай жауап бергенін көрсетеді.

3D температуралық модель жасау үшін зерттеушілер сейсмикалық жылдамдықтар, гравитациялық аномалиялар және жылу ағыны сияқты кең ауқымды геофизикалық деректерді талдады. Мұндай кешенді тәсіл Гренландияның геологиялық өткенін жаңа қырынан түсінуге ғана емес, сонымен қатар ғалымдардың болашақта мұз қалқанының өзгерістерін модельдеу мүмкіндігін арттырады.

Теңіз деңгейін болжауға қосқан үлесі

Жер қойнауындағы ішкі жылудың мұз қабатымен өзара әрекетін дәлірек ескеру арқылы зерттеушілер мұздың еруін модельдеуді жақсартып, Гренландияның жаһандық теңіз деңгейінің көтерілуіне қосатын үлесін дәлірек бағалай алады.

«Бұл жұмыс біздің қатты Жер туралы біліміміз климаттық жүйені түсінуді қалай кеңейтетінін айқын көрсетеді», — дейді зерттеудің бірінші авторы Парвиз Ажурлу. — «Мұз бен жер қыртысының өзара әрекетін модельдеуді жетілдіре отырып, біз болашақтағы теңіз деңгейінің көтерілуін дәлірек болжай аламыз және тиісті шараларды жоспарлай аламыз».