Қорқынышты фильмдерде ең үрейлі қауіптер көбіне көзге көрінбейді. Дәл осындай алаңдаушылық сезімін қазір ғалымдар да бастан кешіруде — олар мұхит түбіндегі маңызды бір түрдің жұмбақ жоғалуын бақылап отыр.

Зомби-құрттың жоғалуының құпиясы

Бұл жерде ресми атауы Osedax, яғни «сүйек жегіш» деп аталатын зомби-құрт туралы сөз болып отыр. Оның жоғалуы биологиялық әртүрліліктің азаюы мен теңіз экожүйелерінің әлсіреуі сияқты климаттың ұзақ мерзімді өзгерістерімен байланысты күрделі экологиялық мәселелердің белгісі болуы мүмкін.

Мұхит түбіндегі он жылдық тәжірибе

Ocean Networks Canada аға ғылыми қызметкері және Виктория университетінің доценті Фабио Де Лео әріптестерімен бірге Британдық Колумбия жағалауында ұзақ мерзімді зерттеу жүргізді. Зерттеу барысында олар киттің сүйектерін теңіз түбіне орналастырып, тіршілік белгілерін іздеді. Osedax-тың кит сүйектерін ыдыратудағы және терең теңіздегі қоректік тізбектерді қолдаудағы рөлі белгілі болғанымен, бірнеше жылдық бақылау кезінде ғалымдар бұл құрттардың ізін таппады.

Osedax-тың ерекше қоректену тәсілі

Osedax — ерекше жаратылыс: олардың аузы, анальды тесігі және асқорыту жүйесі жоқ. Олар тіршілік ету үшін тамыр тәрізді құрылымдарын сүйекке енгізеді, сол жерде симбиотикалық микробтар өмір сүреді. Бұл микробтар қоректік заттарды бөліп шығарады, ал құрттар солармен қоректенеді. Осындай ерекше рөлі арқасында Osedax «экожүйе инженері» деп аталады — олар органикалық заттарды қайта өңдеп, басқа түрлерге тіршілік ортасын жасайды.

Osedax-тың жоғалуы неге алаңдатады

Он жыл бойы жоғары сапалы суасты видеобақылау кезінде зомби-құрттардың бірде-бір колониясы тіркелмеді. Ғылыми тәжірибеде мұндай теріс нәтижелер де оң нәтижелер сияқты маңызды болуы мүмкін. Де Лео Osedax-тың жоғалуы зерттеу аймағындағы оттегінің ерекше төмен деңгейімен байланысты болуы мүмкін екенін айтады.

Төмен оттегі аймақтары және «кит құлауы»

Кит сүйектері Барқли каньонында, Тынық мұхитында, шамамен бір километр тереңдікте, табиғи түрде оттегі аз аймақта және горбатый мен сұр киттердің миграциялық жолдарында орналастырылды. Киттер табиғи себептермен немесе адам әрекетінен қаза тапқанда, олардың денелері түбіне түсіп, «кит құлауы» деп аталатын құбылысты тудырады. Бұл оқиғалар кенеттен қорек ағынын қамтамасыз етіп, бай биоәртүрлілікті қолдайды. Osedax-тың бұл аймақта болмауы оттегі минимумы аймақтарының (OMZ) кеңеюі осындай экожүйелердің жұмысын бұзуы мүмкін екенін көрсетеді. ONC NEPTUNE платформасының деректері бойынша, ұқсас мәселелер басқа жерлерде де байқалуда.

«Сүйек жегіштердің» экожүйе үшін маңызы

Osedax-тың жоғалуы көптеген басқа түрлерге әсер ететін тізбекті реакцияны тудыруы мүмкін. Бұл құрттар сүйектердің ыдырауы мен экологиялық сукцессияны бастамаса, кит қалдықтарындағы қоректік заттарға аз организмдер қол жеткізе алады. Де Лео «кит құлауларын» аралдарға ұқсатады — Osedax пен басқа маманданған түрлер үшін баспалдақты тіршілік ортасы.

Биоәртүрліліктің жоғалу қаупі

Де Леоның айтуынша, бұл түрлердің жоғалуы қаупі бар. Ересек Osedax әдетте кит сүйектерінде өмір сүреді, ал олардың дернәсілдері мұхит ағыстарымен жаңа «кит құлауларын» отарлай алады. Егер мұндай тіршілік орталар жоғалса немесе жұмысын тоқтатса, олардың арасындағы байланыс үзіліп, уақыт өте келе Osedax-тың тұтас аймақтардағы әртүрлілігі азаюы мүмкін.

Тереңдіктің басқа «инженерлері» де қауіпте

Зерттеушілер сондай-ақ ағашты ыдырататын Xylophaga қосжақтаулы моллюскаларының да күйзеліс белгілерін анықтады. Олар Барқли каньонында суға батырылған ағаш үлгілерінде табылғанымен, олардың отарлау жылдамдығы оттегі көп суларға қарағанда әлдеқайда төмен болды. Отарлаудың баяулауы көміртектің ыдырауын тежеп, Xylophaga індерінде тіршілік ететін басқа түрлерге арналған мекендердің қалыптасуын азайтуы мүмкін.

Гавайи университетінің эмерит-профессоры, эксперименттің тең жетекшісі Крейг Смит: «Теңіз суының жылынуынан туындаған OMZ кеңеюі осы таңғажайып “кит құлауы” және “ағаш құлауы” экожүйелері үшін Тынық мұхитының солтүстік-шығыс жағалауында жаман жаңалық болуы мүмкін», — дейді.

Деректер қалай жиналды

Де Лео мен Смит NEPTUNE Barkley Canyon Mid-East ONC видеоплатформасын, сондай-ақ мұхитографиялық датчиктер мен қашықтан басқарылатын аппараттар арқылы алынған жоғары айқындықтағы видеоларды пайдаланды. Алдағы айларда Clayoquot Slope NEPTUNE учаскесінде бақылауда тұрған тағы бір «кит құлауы» бойынша қосымша нәтижелер күтілуде.

Зерттеу Canada Foundation for Innovation Major Science Initiative Fund қоры мен АҚШ Ұлттық ғылыми қорының гранты арқылы қаржыландырылды. Бұл жұмыс БҰҰ-ның Тұрақты даму мақсаттарының №14 — «Су астындағы өмір» бағытына да сәйкес келеді.