P7C3-A20 препаратымен жүргізілген зерттеулер тышқандарда Альцгеймер ауруының кеш кезеңдерінде де жадты, когнитивті функцияларды және нейрондық байланыстар құрылымын қалпына келтіруге болатынын көрсетті. Бұл жаңалық деменцияның қайтымсыздығы туралы бұрынғы көзқарасты қайта қарауға себеп болып, жаңа дәрі-дәрмектерді жасауға негіз бола алады.

Альцгеймер ауруы: ауқымы және қазіргі тәсілдер

Альцгеймер ауруы — деменцияның ең кең таралған түрі, ол ми жасушаларының біртіндеп өлуімен сипатталады. 1907 жылы алғаш рет сипатталғаннан бері бұл ауру қайтымсыз деп саналды: жадтың, сөйлеудің және өзін-өзі күту дағдыларының үдемелі жоғалуы тұлғаның ыдырауына, мүгедектікке және өлімге әкеледі. ДДСҰ деректеріне сәйкес, 2021 жылы әлемде шамамен 55 миллион адам деменцияға шалдыққан, ал 2030 жылға қарай бұл көрсеткіш 78 миллионға, 2050 жылға қарай 150 миллионнан асады деп болжануда.

Қазіргі терапия әдістері негізінен симптомдарды баяулатуға бағытталған. Қолданыстағы дәрілер аурудың ерте кезеңдерінде белгілерді уақытша жеңілдетуі мүмкін, бірақ нейрондар арасындағы бұзылған байланыстарды қалпына келтірмейді. 2025 жылы британдық зерттеушілер кейбір онкологиялық препараттар зертханалық тышқандарда жоғалған ми функцияларын ішінара қалпына келтіре алатынын анықтады, алайда патологияны толықтай жою әзірге мүмкін болмады.

Жаңа мүмкіндіктер: P7C3-A20 зерттеуі

Эндрю Пайпер жетекшілігіндегі Кейс Вестерн Резерв университетінің (АҚШ) ғалымдар тобы жағдайды өзгертуі мүмкін деректер ұсынды. Cell Reports Medicine журналында жарияланған мақалада P7C3-A20 қосылысы патологиялық процестердің дамуын толықтай кері бұрып, жадты, когнитивті функцияларды және нейрондық байланыстар құрылымын қалпына келтіріп, жануарларға оқуға қабілеттілігін қайтаруға мүмкіндік беретіні көрсетілген.

P7C3-A20 никотинамид аденин динуклеотиді (NAD+) деңгейін қалпына келтіру қабілетімен танымал — бұл молекула ми жасушаларының энергетикалық алмасуы мен қорғанысында маңызды рөл атқарады. NAD+ деңгейінің төмендеуі Альцгеймер ауруының ауырлығымен және мидың «төзімділігін» — нейродегенерацияға қарсы тұру қабілетін жоғалтумен тікелей байланысты.

Эксперименттік деректер

Зерттеулер тышқандардың екі ауру моделінде жүргізілді: амилоидты (5xFAD), онда бета-амилоид ақуызы жиналады, және тауға тәуелді (PS19), онда патологиялық тау-ақуызынан жасушаішілік түйіндер түзіледі. P7C3-A20 терапиясынан кейін жануарларда қабыну, тотығу стрессі және ДНҚ зақымдану белгілері жойылды, сондай-ақ гиппокампта — жад пен оқуға жауапты аймақта — синаптикалық белсенділік қалпына келді. Тау-ақуызының негізгі биомаркері p-tau217 деңгейі қалыпқа келді, ал мінез-құлық тестілері когнитивті функциялардың толық қалпына келгенін растады.

Адам патологиясымен байланысы

Адам ми тіндерін талдаумен салыстырғанда, ғалымдар аурудың ауырлығы адамдарда да NAD+ гомеостазының бұзылуымен байланысты екенін анықтады. NDAN деп аталатын — Альцгеймер ауруының типтік белгілері бар, бірақ интеллектісі сақталған адамдарда NAD+ балансы тұрақты болып қалады. Бұл мидың табиғи төзімділік механизмдері бар екенін және оларды фармакологиялық жолмен күшейтуге болатынын көрсетеді.

Молекулалық талдау адамдар мен тышқандарда бірдей өзгерген және P7C3-A20 емінен кейін қалыпқа келген 46 ақуызды анықтады. Бұл ақуыздар митохондриялық функциямен, липид алмасуымен және қабыну сигналдарымен байланысты, сондықтан олар адамда терапия үшін перспективалы нысан болып табылады.

Жаңалықтың маңызы және болашағы

Зерттеу авторлары Альцгеймер ауруы — бұл тек улы ақуыздардың жиналуы ғана емес, сонымен қатар мидың өзін-өзі қалпына келтіру қабілетінің жоғалуы екенін көрсетті. Алынған нәтижелер деменцияның кеш кезеңдерінде де миды қалпына келтіре алатын жаңа препараттарды жасауға жол ашады. Дегенмен, әзірге зерттеулер тек зертханалық модельдерде жүргізілді, ал қосылыстың адамдар үшін қауіпсіздігін доклиникалық зерттеулер алдағы жылдары ғана басталады.