Мұхиттың мұнай мен пластикпен ластануы қазіргі заманның ең өзекті экологиялық мәселелерінің бірі ретінде бұрыннан белгілі. Жақында жүргізілген зерттеулер бұл екі ластаушы заттың бірігіп, гибридті түзілімдер құра алатынын көрсетті. Мұндай түзілімдер теңіз кеңістігінде өте алыс қашықтықтарға таралуы мүмкін.

Мұхиттағы мұнай мен пластиктің өзара әрекеттесуі

Пластикалық қалдықтар мен мұнай өнімдері Әлемдік мұхит үшін басты қауіптердің бірі болып қала береді. Жақында ғана олардың әсері негізінен бөлек зерттелетін. Бұрын төгілген мұнай күн, толқындар мен микроағзалардың әсерінен тез ыдырап, көзден бірнеше жүздеген шақырымнан ары аспайды деп есептелетін.

Алайда Environmental Science & Technology журналында жарияланған жаңа зерттеу алғаш рет пластик пен мұнайды өзара байланысты ластаушылар ретінде қарастырды. Мысал ретінде ғалымдар 2019 жылы Бразилия жағалауында болған мұнай төгілуін зерттеді, оның көзі әлі анықталмаған. 2020 жылдың жазында Флорида (АҚШ) жағажайларында еріктілер қара майға ұқсас затпен қапталған ерекше пластик және шыны бөтелкелерді таба бастады.

Ластаушылардың мұхит арқылы таралуы

Математикалық модельдеу арқылы зерттеушілер бұл заттардың қозғалыс траекториясын есептеді. Мұхит ағыстары Бразилия жағалауынан шыққан бөлшектерді шамамен 240 күнде Флоридаға жеткізе алатыны анықталды. Сонымен қатар, екі өлшемді газды хроматография және жоғары дәлдіктегі масс-спектрометрия әдістерімен алынған үлгілердің химиялық құрамы егжей-тегжейлі зерттелді.

Анализ нәтижесінде табылған қосылыстар шикі мұнай емес, өңделген мұнай өнімі екенін көрсетті. Жеңіл фракциялардың болмауы ластаушы заттың ашық теңізде ұзақ уақыт болғанын және булану мен еру нәтижесінде осы компоненттерін жоғалтқанын білдіреді. Сонымен қатар, Флорида мен Бразилиядан алынған үлгілердегі күрделі, ыдырауға төзімді көмірсутектер бірдей болып шықты, бұл олардың ортақ шығу тегін дәлелдеді.

Ластаушының жаңа түрінің түзілуі

Алғаш рет мұнай ластануының осындай үлкен мұхитаралық қашықтықтарды еңсере алатыны дәлелденді. Бұдан да маңыздысы, пайда болған ластаушы ғалымдар «мұнайпластик» деп атаған ерекше гибридке айналды. Мұхиттағы екі негізгі ластаушының өзара әрекеттесуі жаңа, әлдеқайда тұрақты әрі қозғалмалы қауіптің пайда болуына әкелді: пластик мұнайды тез ыдыраудан қорғаса, мұнай пластиктің қасиеттерін, мысалы, оның қалқымалылығын және басқа заттарды сіңіру қабілетін өзгертеді.

Экожүйелерге әсері әлі толық зерттелмеген

Мұндай гибридті ластаушының теңіз экожүйелері мен мұхитқа ұзақ сапарлары барысында қаншалықты әсер ететіні әзірге белгісіз. Бұл «мұнайпластикті» жеке ластаушы түрі ретінде бақылау іс жүзінде жүргізілмейтіндігімен байланысты.