Зерттеу: Тынық мұхитының шалғай аймақтарындағы балықтардың үштен бірінен микропластик табылды

---

Микропластик мұхиттың ең алыс түкпірлерінде

Ғалымдар Тынық мұхитының шалғай аралдарының жағалауынан ауланған әрбір үшінші балықтың құрамында микропластик бар екенін анықтады. Әсіресе Фиджи суларында ластану деңгейі жоғары. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, тіпті оқшау теңіз экожүйелеріндегі рифтерде тіршілік ететін және қоректенетін балықтар да пластик бөлшектерін байқамай жұтады.

Ластану ауқымы және зерттеу ерекшеліктері

2026 жылдың 28 қаңтарында PLOS One журналында жарияланған жаңа ғылыми зерттеу пластик ластануының Тынық мұхитының ең шалғай жағалау суларына дейін жеткенін дәлелдейді. Фиджи, Тонга, Тувалу және Вануату елдерінің балықшылар қауымдастықтары ұстаған 138 түрге жататын 878 жағалау балығының деректерін талдау нәтижесінде шамамен үштен бірі микропластик жұтқаны анықталды. Әсіресе Фиджиде көрсеткіш жоғары — зерттелген балықтардың 75%-ға жуығында микропластик табылған, бұл әлемдік орташа деңгейден (49%) әлдеқайда көп. Салыстыру үшін, Вануатуда ластану тек 5% балықтан анықталған.

Аймақ үшін себептер мен қауіптер

Микропластик бүкіл әлемде алаңдаушылық тудырып отыр, ол теңіз экожүйелеріне әсер етіп, адам денсаулығына да қауіп төндіреді. Тынық мұхиты аралдарының елдері мен аумақтарының географиялық оқшаулығына қарамастан, қалалардың жылдам өсуі мен қалдықтарды басқару жүйесінің шектеулілігі оларды ластануға осал етеді. Аймақтың жағалау қауымдастықтары балықты азық, табыс және мәдени дәстүр көзі ретінде пайдаланады, сондықтан ластанған теңіз өнімдерін тұтынудың ұзақ мерзімді салдары алаңдатады.

Экологиялық ерекшеліктер мен түрлердің осалдығы

Зерттеу нәтижелері рифтермен байланысты және түбінде тіршілік ететін балықтарда микропластик жиі кездесетінін көрсетті, ал лагуналарда, жағалау суларында немесе ашық мұхитта кездесетін түрлерде бұл көрсеткіш төмен. Омыртқасыздармен қоректенетін, түбінде азық іздейтін немесе жыртқыштықтың тосқауыл стратегиясын қолданатын түрлер де ластануға көбірек ұшырайды. Екі түр — император летринус харак (Lethrinus harak) және дақты ешкібалық (Parupeneus barberinus) — төрт елдің бәрінде кездесіп, Фиджиде ластану деңгейі жоғары болған.

Азық-түлік қауіпсіздігіне әсері

Зерттеу авторлары әртүрлі елдердегі рифтік түрлерде ластану деңгейінің тұрақты жоғары болуы экологиялық ерекшеліктердің негізгі қауіп факторлары екенін атап көрсетеді. Елдер арасындағы ластану деңгейіндегі айырмашылықтар қалдықтарды басқару жүйесінің тиімсіздігі немесе жоқтығын көрсетеді, тіпті шалғай аралдарда да.
Доктор Аманда Форд Тынық мұхиты балықтарындағы микропластик деңгейі жалпы алғанда индустриялық аймақтарға қарағанда төмен болғанымен, жергілікті қауымдастықтардың балықты негізгі ақуыз көзі ретінде пайдалануы бұл мәселені ерекше өткір етеді дейді. Бұл жергілікті зерттеулер жүргізу мен олардың нәтижелерін ұлттық саясат пен халықаралық пластик келісімдерінде ескеру қажеттігін көрсетеді.

Жаһандық шешімдердің маңыздылығы

Доктор Руфино Вареа зерттеу аймақтың азық-түлік жүйелерінің осалдығы туралы маңызды ескерту екенін айтады. Рифтік және түбінде тіршілік ететін балықтар — кәсіпшілік балықшылар үшін ең қолжетімді түрлер — әсіресе Фиджиде синтетикалық ластанудың негізгі резервуарына айналуда. Үлгілерде талшықтардың басым болуы теңіз қоқысы тек көзге көрінетін мәселе деген пікірді жоққа шығарып, ластаушылардың тоқыма және балық аулау құралдарынан тікелей азық-түлік тізбегіне енетінін көрсетеді.

Бұл деректер шалғайлық қорғаныс береді деген елесті сейілтіп, бастапқы пластик пен улы қоспаларды өндіруге қатаң шектеулер қоюды талап етеді. Бұл — Тынық мұхиты халықтарының денсаулығы мен азық-түлік қауіпсіздігін қорғаудың жалғыз нақты жолы болып табылатын жаһандық пластик келісімі аясында жүзеге асуы тиіс.