Жаңа зерттеу аутизм қыздар арасында да ұлдар сияқты кең таралған болуы мүмкін екенін көрсетеді, бірақ қыздарға бұл диагноз көбіне әлдеқайда кеш қойылады.

Аутизмнің таралуы туралы көзқарастардың өзгеруі

Ұзақ уақыт бойы аутизм негізінен ер адамдарда кездеседі деп есептелді. Алайда The BMJ журналында жарияланған ірі швед зерттеуі аутизмнің ерлер мен әйелдер арасындағы таралу жиілігі шамамен бірдей болуы мүмкін екенін болжайды.

Қыздардағы диагностика ерекшеліктері

Ғалымдар айқын үрдісті анықтады: қыздар жасөспірімдік кезеңде ұлдармен салыстырғанда диагностикадағы алшақтықты азайта бастайды. Бұл әйелдерге аутизм диагнозы неге ерлерге қарағанда кеш қойылатынын түсіну қажеттігін көрсетеді.

Диагноздар санының өсуі және гендерлік теңсіздік

Соңғы 30 жылда аутистикалық спектр бұзылыстарының (АСБ) таралуы тұрақты түрде өсті. Бұл ретте ер адамдарға диагноз әйелдерге қарағанда шамамен төрт есе жиі қойылған. Сарапшылар жалпы диагноздар санының өсуін диагностикалық критерийлердің кеңеюімен және ата-аналардың жасы сияқты әлеуметтік факторлармен байланыстырады. Қыздардың әлеуметтік және коммуникативтік дағдылары жақсы дамыған деп есептеліп, бұл аутизмді анықтауды қиындатады. Дегенмен, осы үрдістерді өмірдің әртүрлі кезеңдерінде бақылаған ауқымды зерттеулер әлі жүргізілген жоқ.

Зерттеу ауқымы

Бұл олқылықтың орнын толтыру үшін зерттеушілер 1985-2022 жылдар аралығында Швецияда туған 2,7 миллион адамның ұлттық медициналық деректерін талдады. Қатысушыларды туғаннан бастап 37 жасқа дейін бақылаған.

35 жылдан астам бақылау барысында аутизм 78 522 адамда анықталды, бұл зерттелген халықтың 2,8%-ын құрайды. Диагноз қойылған орташа жас — 14,3 жыл.

Диагностиканың жас ерекшеліктері

Аутизмді анықтау жиілігі балалық шақтағы әр бесжылдық жас тобында өскен. Ұлдарда диагноздың шыңы 10-14 жас аралығында (100 000 адам-жылға шаққанда 645,5), ал қыздарда 15-19 жас аралығында (602,6) байқалды.

Ұлдарда аутизм көбіне балалық шақта анықталса, қыздарда жасөспірімдік кезеңде диагноздар саны айтарлықтай өскен. 20 жасқа қарай аутизм диагнозы қойылған ұлдар мен қыздардың арақатынасы 1:1-ге жақындаған.

Зерттеудің шектеулері

Авторлар зерттеудің бақылау сипатта болғанын және аутизммен жиі қатар жүретін басқа жағдайлар, мысалы, СДВГ мен ақыл-ой кемістігі ескерілмегенін атап өтті. Сондай-ақ жалпы генетикалық немесе экологиялық факторлардың, оның ішінде ата-аналардың психикалық денсаулығының әсерін толық түзету мүмкін болмады.

Дегенмен, зерттеудің ауқымы мен ұзақтығы бүкіл халықтың деректерін талдауға және жас, күнтізбелік кезең мен туу когортының әсерін бөлуге мүмкіндік берді.

Қорытындылар және диагностика үшін маңызы

Талдау нәтижелері бойынша авторлар былай деп жазады: «Бұл деректер уақыт өте келе және диагноз қойылған жас ұлғайған сайын ерлер мен әйелдер арасындағы аутизмнің арақатынасы төмендейтінін көрсетеді. Бұл арақатынас бұрын ойлағаннан әлдеқайда төмен болуы мүмкін және ересек жаста Швецияда айырмашылық болмауы да ықтимал».

Зерттеушілер әйелдерге аутизм диагнозы неге ерлерге қарағанда кеш қойылатынын зерттеу қажеттігін ерекше атап өтті.

Пациенттер мен сарапшылардың пікірі

Алынған деректер соңғы зерттеулермен сәйкес келеді: әйелдерде аутизм жиі анықталмайды немесе диагноз кеш қойылады. Қоса берілген редакциялық мақалада пациент және құқық қорғаушы Энн Кэри нәтижелер қазіргі диагностикалық тәжірибелердегі олқылықтарға қатысты алаңдаушылықты растайтынын айтты.

Ол мұндай зерттеулер аутизм көбіне ер адамдарда кездеседі деген қалыптасқан пікірді қайта қарауға көмектесетінін атап өтті. Дегенмен, Кэри әйелдер аутизм диагнозын күтіп жүргенде, оларға жиі қате психиатриялық диагноздар, әсіресе көңіл-күй мен тұлғалық бұзылыстар қойылатынын, әрі олар өз құқықтары мен тиісті емін алу үшін өздері күресуге мәжбүр болатынын ескертті — аутизмі бар пациенттер ретінде, ерлер сияқты.