Саналы түстерге арналған ғылыми зерттеулерге шолу көрсеткендей: адам ұйқыда екенін түсінген кезде, оның миы мүлде басқаша жұмыс істей бастайды. Түстердің мазмұнын басқару түнгі қорқыныштар мен посттравматикалық стресс бұзылысының (ПТСР) белгілерін жеңілдетуге көмектесуі мүмкін.

Саналы түстер дегеніміз не

Саналы түс — бұл адам ұйқыда екенін және түс көріп жатқанын түсінетін күй. Мұндай жағдайда адам түсінің желісін, кейіпкерлерін және айналасындағы ортаны бақылауға мүмкіндік алады.

Қызығы, саналы түстерді көру — арнайы жаттығулар арқылы дамытылатын дағды. Мысалы, түс күнделігін жүргізу өз түстеріңнің ерекшеліктерін тануға үйретеді: егер түстерді оянғаннан кейін бірден жазып отырса, ми оларды жақсырақ ажырата бастайды. Тағы бір әдіс — күндіз шынайылықты үнемі тексеру (мысалы, сағатқа екі рет қарау), бұл әдетті ұйқыда да қайталауға көмектеседі.

Зерттеулерге талдау

Шолуға 38 рецензияланған зерттеу енгізілді, оған сау ересектермен қатар ПТСР-мен, созылмалы түнгі қорқыныштармен және Паркинсон ауруымен ауыратын науқастар қатысты. Тек саналы түстер объективті деректермен расталған жұмыстар ғана талдауға алынды — мысалы, көздің ерекше қозғалыстары немесе электроэнцефалограммадағы ми толқындарының сипаттамасы арқылы.

Ғалымдардың саналы түстерге деген қызығушылығы артып келеді, бірақ бұл саладағы зерттеулер әлі де шашыраңқы. Осы ерекше сананың нейробиологиясы мен оның психикалық денсаулыққа әсері туралы барлық қолжетімді деректерді жинау үшін халықаралық топ жарияланған еңбектерге кең ауқымды шолу жасады.

Нейробиологиялық ерекшеліктері

Зерттеулер көрсеткендей, саналы түстер кезінде мидың белгілі бір аймақтары, әсіресе маңдай қыртысы белсендіріледі. Бұл аймақ жоспарлау, шешім қабылдау, импульстарды бақылау, жұмыс жады және зейінді шоғырландыруға жауап береді. Қарапайым түстерде маңдай қыртысы әдетте аз белсенді болады.

Кейбір зерттеулерде саналы түстер кезінде мидың маңдай бөліктерінде гамма-диапазонда (шамамен 40 герц) белсенділіктің артқаны байқалды. Мұндай жылдам ми толқындары ойлау процестерімен байланысты. Ғалымдардың пікірінше, бұл белсенділік ұйықтап жатқан адамның түс көріп жатқанын түсінуімен байланысты.

Терапиялық әлеуеті

Ұйқыда саналы болу бақылау сезімін береді, бұл зерттеушілердің пікірінше, түнгі қорқыныштардан арылуға және ПТСР белгілерін жеңілдетуге көмектесуі мүмкін. Саналы түстерді тәжірибелейтін адамдар өз түстерінің мазмұнына әсер етіп, оны өзгерте алады, бұл қайталанатын травматикалық естеліктер циклін үзуге көмектесетін терапиялық әдістерді дамытуға жол ашады. Басқаша айтқанда, адам қорқынышты түсті өзгертіп, оны зиянсыз ете алады.

Шектеулері мен болашағы

Шолу авторлары өз қорытындыларының алдын ала екенін және сананың өзгерген күйлеріне енуге байланысты мүмкін болатын қауіптерді ескермейтінін атап өтеді. Саналы түстер арқылы терапияның тиімділігі мен қауіпсіздігін растау үшін ауқымды әрі сапалы зерттеулер қажет.