Саутгемптон университетінің зерттеушілері Жердің ең қатал мұз дәуірі — «Қарлы Жер» кезеңіндегі климат туралы бұрынғы түсініктерге күмән келтіретін жаңа деректерді ұсынды. Бұған дейін бұл кезеңде планетаның климаттық жүйесі іс жүзінде тоқтап, алып мұз қалқандары бүкіл жер бетін, тіпті тропиктерге дейін жауып тастаған деп есептелген еді. Атмосфера мен мұхит арасындағы алмасу барынша азайып, кез келген қысқа мерзімді климаттық ауытқулар миллиондаған жылдар бойы басылып отырды деп саналды.

«Қарлы Жер» климаты туралы жаңа мәліметтер

Жақында Earth and Planetary Science Letters журналында жарияланған зерттеу тіпті ең ұзаққа созылған Стуртия мұз басу кезеңінде — «Қарлы Жердің» ең қарқынды 57 миллион жылға созылған оқиғасында (криоген кезеңі, 720–635 миллион жыл бұрын) климат жыл сайын, онжылдықтар мен ғасырлар аясында өзгеріп отырғанын көрсетті. Бұл өзгерістер қазіргі климаттық паттерндерге ұқсас болған.

Бұл жаңалық Шотландияның батыс жағалауындағы Гарвеллах аралдарында табылған ерекше жақсы сақталған қабатты жыныстар — варвтарды зерттеу нәтижесінде анықталды. Порт-Аскайг формациясындағы зерттелген 2600 қабаттың әрқайсысы бір жылдық шөгіндіге сәйкес келеді, бұл ежелгі климаттық жағдайларды жыл сайын қалпына келтіруге мүмкіндік береді.

Климаттың өзгергіштігінің дәлелдері

Зерттеу авторы профессор Томас Гернон былай дейді: «Бұл жыныстар бізге бүгін белгілі барлық климаттық ырғақтарды — жылдық маусымдарды, күн циклдерін және көпжылдық ауытқуларды көрсетеді. Мұның бәрі тіпті 'Қарлы Жер' кезінде де болған. Бұл таңғаларлық және климаттық жүйенің тіпті ең экстремалды жағдайда да, аздаған мүмкіндік болса, өзгеріске бейім екенін көрсетеді».

Микроскопиялық талдау қабаттардың мұздың астындағы тыныш, терең суларда маусымдық тоңу мен еру циклдерінің нәтижесінде түзілгенін көрсетті. Қабат қалыңдығындағы айырмашылықтарды статистикалық зерттеу қазіргі климаттық циклдерге, мысалы, Эль-Ниньо мен күн циклдеріне ұқсас айқын қайталанатын паттерндерді анықтады.

Қысқа мерзімді белсенділік толқындары

Бұл жаңалықтарға қарамастан, ғалымдар мұндай өзгергіштік «Қарлы Жер» кезеңінің жалпы ережесінен гөрі ерекше жағдай болғанын атап өтеді. Профессор Гернон түсіндіреді: «'Қарлы Жердің' негізгі күйі өте суық әрі тұрақты болған. Біз мұнда көріп отырғанымыз — терең мұз басқан планетада мыңдаған жылға созылған қысқа мерзімді бұзылыс».

Ашық су айдындарының рөлі

Бұл өзгерістердің себептерін түсіну үшін команда климаттық модельдеу жүргізді. Модельдер көрсеткендей, егер мұхиттар толықтай мұзбен жабылса, климаттық ауытқулардың көпшілігі басылып қалады. Алайда мұхит бетінің кемінде 15%-ы ашық болса, атмосфера мен мұхит арасындағы өзара әрекет қайта жанданып, қысқа мерзімді климаттық белсенділік толқындарына әкелуі мүмкін.

Модельдеуді басқарған доктор Минмин Фу былай дейді: «Біздің модельдеріміз тропиктердегі ашық су аймақтарының шектеулі болуының өзі қазіргіге ұқсас климаттық режимдердің жұмыс істеуіне мүмкіндік беріп, біз жыныстарда көріп отырған сигналдарды тудыратынын көрсетті».

Шотландиялық жыныстардың маңызы

Гарвеллах аралдары ежелгі климат тарихын қалпына келтіруде маңызды рөл атқарды. Соңғы бес жыл бойы аралдарда жұмыс істеген доктор Элиас Рюген атап өтеді: «Бұл шөгінділер — әлемдегі 'Қарлы Жер' кезеңінің ең жақсы сақталған жыныстарының бірі. Олардың арқасында біз мұз басқан планетаның климаттық тарихын жыл сайын оқи аламыз».

Ашылудың климатты түсінудегі маңызы

Жер климатының «Қарлы Жер» кезіндегі мінез-құлқын зерттеу бұл ежелгі дәуірден әлдеқайда кең түсінік береді. Профессор Гернон қорытындылайды: «Бұл жұмыс климаттық жүйенің шын мәнінде қаншалықты тұрақты әрі сезімтал екенін түсінуге көмектеседі. Жер басынан өткерген ең экстремалды жағдайларда да жүйе қозғалысқа түсе алады. Бұл планеталардың, соның ішінде болашақта өзіміздің де, ірі күйзелістерге қалай жауап беретініне қатысты маңызды тұжырымдар береді».