Антиоксиданттарды шамадан тыс тұтыну, олардың қауіпсіздігі туралы кең таралған пікірге қарамастан, денсаулыққа белгілі бір қауіп төндіруі мүмкін. Жақында жүргізілген зерттеу көрсеткендей, антиоксиданттардың жоғары дозалары сперматозоидтардың құрылымын өзгертіп, бұл ұрпақтың дамуына, соның ішінде бет пішінінің қалыптасуына әсер етуі мүмкін.

Антиоксиданттардың ағзаға әсері

Антиоксиданттар көбіне созылмалы аурулардың, онкологиялық үдерістердің алдын алу, қартаюды баяулату және деменция мен созылмалы өкпе аурулары сияқты жағдайларды емдеу үшін тиімді қоспалар ретінде ұсынылады. Алайда Техас A&M университетінде жүргізілген зерттеу нәтижелері антиоксиданттардың жоғары дозаларын үнемі қабылдау күтпеген жағымсыз салдарға әкелуі мүмкін екенін көрсетті. Артық антиоксиданттар сперматозоидтардың ДНҚ-сын өзгертіп, ұрпақта, әсіресе бет пен бас сүйегінің құрылымында, аномалиялардың пайда болу ықтималдығын арттыратыны анықталды.

Тышқандарға жүргізілген тәжірибеде алты апта бойы N-ацетил-L-цистеин (NAC) және селен (Se) антиоксиданттарын алған аталықтардан туған ұрпақта бас сүйегі мен бет құрылымында айқын өзгерістер байқалды. Бұл ретте аталықтардың өзінде денсаулыққа айқын зиян белгілері болмаған. Бұл деректер антиоксиданттардың жоғары дозаларын, әсіресе әке болуды жоспарлап жүрген ер адамдар үшін, қабылдаудың қауіптілігіне алаңдаушылық тудырады.

Антиоксиданттарды шамадан тыс қабылдау қашан орын алады

NAC және басқа антиоксиданттар жиі тағамдық қоспалар мен мультивитаминдердің құрамына кіреді және әдетте, мысалы, алкогольді шамадан тыс тұтыну кезінде пайда болатын тотығу стрессін азайту үшін қолданылады. Бұрын ер адамдардың алкогольді тұтынуы олардың балаларының дамуына, соның ішінде бет пен бас сүйегінің аномалияларына әсер ететіні анықталған. Осыған байланысты зерттеушілер NAC немесе селенді рационға қосу бұл әсерлерді азайта ала ма деген сұраққа жауап іздеді.

Зерттеу нәтижелері тек NAC қабылдау да ұрпақтың бас сүйегі мен бет құрылымында өзгерістерге әкелетінін көрсетті, бұл зат пайдалы деп саналса да. Бұған дейін антиоксиданттарды шамадан тыс тұтыну физикалық жаттығулардан келетін пайдаға кедергі келтіріп, спорттық нәтижелерге теріс әсер етуі мүмкін екені айтылған. Антиоксиданттардың жоғары дозалары репродуктивті қабілетті төмендетуі мүмкін, ал кейбір жағымсыз салдарлар ұрпақта байқалады.

Бет өзгерістері және даму үшін ықтимал салдарлар

Антиоксиданттарды қабылдаған аталықтардың ұрпақтарында бас сүйегінің кішірейгені және көздерінің бір-біріне жақын орналасуы сияқты айқын физикалық өзгерістер байқалды — бұл фетальды алкоголь синдромына тән белгілер. Педиатрияда бет құрылымы мидың дамуын көрсетеді деп есептеледі, өйткені бұл құрылымдар бір уақытта қалыптасады. Егер бет пен мидың дамуы үйлеспесе, орталық жүйке жүйесінің дамуы кешеуілдеуі немесе аномалиялары пайда болуы мүмкін.

Әзірге ұрпақта анықталған өзгерістердің орталық жүйке жүйесіне нақты әсері бар-жоғы белгісіз, сондықтан ұзақ мерзімді неврологиялық салдарды бағалау үшін қосымша зерттеулер қажет.

Қоспаларды қабылдауда тепе-теңдіктің маңызы

Зерттеу дұрыс тамақтану мен тағамдық қоспаларды қабылдауда тепе-теңдікті сақтау маңызды екенін көрсетеді. Тіпті пайдалы заттардың өзі шамадан тыс қолданылғанда, әсіресе медициналық көрсеткішсіз, зиян келтіруі мүмкін. Көптеген адамдар антиоксиданттардың жоғары дозалары бар қоспаларды үнемі қабылдайды, сондықтан құрамын және мөлшерін мұқият қадағалау қажет. Мысалы, NAC мультивитаминдерде көбіне жоғары мөлшерде кездеседі.

Қоспаларды қабылдағанда тәуліктік норманың 100%-ына жақын мөлшерді ұстану және құрамында айтарлықтай жоғары дозалар бар қоспаларды қолданғанда сақ болу ұсынылады. Тепе-теңдікті сақтау денсаулықты қолдап, жағымсыз әсерлердің пайда болу қаупін азайтады.