Майды көп, көмірсуларды өте аз мөлшерде тұтынуға негізделген кетогендік диетаны ұзақ уақыт сақтау денсаулыққа айтарлықтай зиян келтіруі мүмкін. Бұл қорытындыға ғалымдар зертханалық тышқандарды бір жыл бойы тек кето-рационмен тамақтандырып, бақылау жүргізу арқылы келді.

Кетодиета: тарихы мен әсерлері

Бастапқыда кетогендік диета эпилепсияны емдеу үшін жасалған. Ол тәбетті төмендетеді, дене салмағы мен қандағы қант деңгейін азайтуға ықпал етеді. Бұл әсерлер калорияны шектеу мен бауырда түзілетін кетон денелерінің ерекше әсерімен түсіндіріледі. Эпилепсияда тиімділігі дәлелденгенімен, кетодиетаны ұзақ уақыт бойы 2-типті қант диабеті мен семіздікті емдеуде қолданудың қауіпсіздігі әлі де белгісіз.

Эксперимент: ұзақ мерзімді салдарлар

Кетодиетаның ұзақ мерзімді әсерлерін анықтау үшін Юта университетінің (АҚШ) Молли Р. Галлоп жетекшілігіндегі зерттеушілер тобы кеміргіштерге тәжірибе жүргізді. Бір жыл бойы тышқандарға құрамының 90%-ы майдан тұратын, көмірсулар өте аз тағам берілді. Бастапқыда жануарлардың салмағы баяу өсті немесе тіпті азайды. Алайда зерттеу соңында кеміргіштерде бауыр жасушаларында май жиналуы (майлы гепатоз), қандағы триглицеридтер, бос май қышқылдары мен холестерин деңгейінің жоғарылауы (айқын гиперлипидемия) және глюкозаға төзімсіздік, әсіресе еркек тышқандарда, байқалды.

Зат алмасу мен ағза қызметіндегі өзгерістер

Бірнеше аптадан кейін-ақ қатаң кетодиетадағы тышқандарда липид алмасуында айтарлықтай өзгерістер анықталды: қандағы триглицеридтер мен бос май қышқылдарының деңгейі басқа диетадағы жануарларға қарағанда екі есе жоғары болды. Еркек тышқандарда майлы гепатоз және қабыну белгілері дамыды. Ұрғашы тышқандар бауыр зақымына төзімдірек болғанымен, уақыт өте келе екі жыныста да ұйқыбез қызметінің нашарлауы байқалды.

Қысқа мерзімді кетодиета қандағы глюкоза деңгейін бақылауға көмектессе, бірнеше айдан кейін жағдай өзгерді. Жүктеме тесттерінде жануарларда гликемия күрт өсті: 33-аптада еркек тышқандарда қант деңгейі 539 мг/дл-ге жетті — бұл классикалық «майлы» диетадағы тышқандарға қарағанда әлдеқайда жоғары. Инсулинге сезімталдық сақталғанымен, ұйқыбездің бета-жасушалары бұл гормонды уақытында бөле алмады.

Бұзылыстардың себептері

Электрондық микроскоппен зерттегенде ғалымдар инсулин түйіршіктерінің қалыпты «оралуы» мен шығарылуына кеңейген Гольджи аппараты — жасушадағы синтезделген заттарды тасымалдауға жауапты мембраналық құрылым — кедергі келтіретінін анықтады. Соның салдарынан инсулин кешігіп әрі жеткіліксіз мөлшерде бөлініп, ауыр глюкоза төзімсіздігіне әкелді.

Қорытындылар мен ұсыныстар

12 ай — кеміргіштердің өмірінің едәуір бөлігі болғандықтан, байқалған үдерістер ересек жануарларға тән. Адамда мұндай әсерлер ондаған жылдардан кейін ғана байқалуы мүмкін.

Сондықтан кетогендік диетаны метаболикалық бұзылыстардың алдын алу үшін ұзақ уақыт қолдануға сақтықпен қарау керек. Science Advances журналында жарияланған зерттеу нәтижелері кетодиета барлық адамдар үшін бірдей зиянды дегенді білдірмесе де, оның ұзақ мерзімді әсері денсаулыққа елеулі қауіп төндіруі мүмкін.